cbg-heraldiek

Verdwenen glas-in-lood-ramen geïdentificeerd a.d.h.v. wapens

2012-01-10T15:34:00.000+01:00

In 1974 werd in het Zuid-Franse Auch de kapel van de Ursulinen gesloopt. De kapel bevatte o.a. twaalf grote glas-in-lood-ramen. De ramen zijn rond 1870 gemaakt door Emile Hirsh (1832-1904), leerling van Eugène Delacroix (1798-1863), meester-brandschilder die destijds ook heeft gewerkt aan de renovatie van het glas-in-lood van Chartres. Deze vensters van 4,50 meter hoog en 1,60 meter breed verdwenen na de sloop spoorloos. Niemand had er belangstelling voor en het sloopbedrijf heeft ze verkocht aan de hoogste bieder.

Na 36 jaar omzwervingen werden de glas-in-lood-ramen onlangs opgespoord. Via internet kreeg historicus en conservator Jacques Lapart uit de streek rond Auch (Gers) vragen over de wapens op de vensters van de in 2008 geïnaugureerd kathedraal van ........Doha, de hoofdstad van Qatar. Men was op zoek naar de plaats van herkomst van de oude glas-in-lood-ramen, en het was Lapart die zich het bestaan van de inmiddels vergeten Ursulinenkapel kon herinneren. De wapens op de glas-in-lood-ramen zijn de familiewapens van de schenkers van de ramen, allemaal afkomstig uit de Gers, en enkele aartsbisschoppen van Auch. In Doha zijn nu acht van de twaalf Ursulinenvensters teruggevonden. Van vier stuks ontbreekt nog elk spoor.

Zie ook berichten op batiactu.com en ladepeche.fr

Bijzondere 2000 jaar oude zegelstempel gevonden in Jeruzalem

2012-01-06T01:05:00.002+01:00

'Puur voor God'

Onder de Oude Stad in Jeruzalem hebben archeologen een zeldzame zegelstempel gevonden, die mogelijk zo'n tweeduizend jaar geleden werd gebruikt bij religieuze rituelen in de joodse tempel. Op de zegelstempel met de vorm van een munt staan twee Aramese woorden die 'puur voor God' betekenen.

Volgens archeoloog Ronny Reich van de Universiteit van Haifa dateert de zegelstempel uit de periode tussen de eerste eeuw voor Christus tot 70 na Christus, het jaar dat Romeinse troepen een joodse opstand neersloegen en de tweede van de twee bijbelse joodse tempels verwoestten.
Het is de eerste keer dat een beschreven zegelstempel uit die periode van de geschiedenis van Jeruzalem is gevonden en het lijkt een uniek artefact te zijn van de rituele praktijken in de tempel, aldus Reich.

Er zijn tot dusverre zeer weinig kunstschatten gevonden die in verband kunnen worden gebracht met de tempel zelf. Archeologen worden niet tot de tempel toegelaten vanwege religieuze en politieke gevoeligheden.
Waarschijnlijk werd de zegelstempel gebruikt om objecten die werden gebruikt bij rituelen goed te keuren, zoals olie of een dier dat werd geslachtofferd. Materialen die werden gebruikt door de priesters van de tempel moesten voldoen aan strikte richtlijnen wat betreft puurheid. Die richtlijnen werden tot in detail in joodse juridische teksten beschreven, waarin ook het gebruik van dergelijke zegelstempels wordt genoemd.

Bron: Nu.nl d.d. 25 december 2011

Wapens in het Friese Genealogysk Jierboek 2011

2012-01-05T09:45:00.003+01:00

In het Genealogysk Jierboek 2011 van de Fryske Akademy een opgave van de nieuw geregistreerde familiewapens bij de Fryske Rie foar Heraldyk. De namen zijn: Bekkema, Bijlsma, De Hoog, Miedema en Nemenzo.

Ook in het Genealogysk Jierboek 2011 een artikel van R.J. Boersma getiteld De wapens op de zerken in de St. Nicolaaskerk te Staveren. In dit artikel worden i.v.m. wapens op voornamelijk 17e eeuwse graven de volgende namen genoemd: Aellerts, Agesdr., Allerts, Binkes, Brouwer, Claesdr., Coyker, Douwes, Everts, Faber, Floris, (van) Geldorp, Iansz, Jans, Pieters, Pytters, Sipckes, Thomas en Touslager.
Verder de wapens van "huistimmerlieden" Wiebe Meyes en Meye Wiebes op het orgel, stammende uit 1786.

Zie www.fryskeakademy.nl

Zie ook de website van de Historische Vereniging Noordoost-Friesland voor de Index op de Collectie Wapenfiches bij Tresoar, samengebracht door dr. A.L. Heerma van Vos.
Met dank aan Hans Zijstra van SneuperDokkum voor deze toevoeging.

Kleeblatt, jaargang 2012, nr 1

2012-01-04T14:54:00.000+01:00

Kleeblatt is een heraldisch tijdschrift van de Heraldischer verein "Zum Kleeblatt" von 1888 zu Hannover. Dit Duitstalige tijdschrift verschijn twee maal per jaar. In dit nummer o.a. de volgende artikelen:

Totenschild Strömer, 1387

Eine Totenfahne mit Rätselwappen, door Arnold Rabbow
Die Heraldik eines Marburger Korporationshauses, door Hans Georg Trüper
Heraldische Besonderheiten: Totenschilde, door Dieter H. Müller-Bruns. Een grote verzameling Totenschilde kan worden bezocht in het Germanischen Nationalmuseum in Nürnberg. De auteur verwijst naar de webpagina van Bernhard Peter over Totenschilde
König Heinrich Raspe und seine Wappen, door Arnold Rabbow
Reichstagheraldik, door Eckart Henning

Kleeblatt is in te zien in de Studiezaal van het CBG in Den Haag. Zie ook website van Kleeblatt.

Boek: De Pieterskerk in Leiden

2012-01-04T13:43:00.000+01:00

Deze week verscheen het omvangrijke en luxueus uitgegeven boek De Pieterskerk in Leiden. Bouwgeschiedenis, inrichting en gedenktekens, van Elizabeth den Hartog en John Veerman (e.a.).
Het boek belicht de geschiedenis van de Pieterskerk en het gebruik door zes eeuwen heen. De geschiedenis van de Pieterskerk in Leiden begint in 1121 met de bouw van een kapel in opdracht van de graven van Holland. Uit deze kapel ontwikkelde zich de belangrijkste parochiekerk van de stad.

De laatste jaren is er veel onderzoek gedaan naar de geschiedenis van de Pieterskerk in Leiden. Ook bij de restauratie in het vorige decennium werd er veel bouwhistorische informatie verzameld. Alle informatie die het onderzoek opleverde is in dit boek samengebracht. Voor heraldici is vooral de aandacht voor gedenktekens van belang. Daarbij moet men denken aan wapenborden, epitafen, grafzerken en -monumenten, de wapenschilderingen in de 17e eeuwse kerkmeesterkamer etc.

De Pieterskerk in Leiden. Bouwgeschiedenis, inrichting en gedenktekens, van Elizabeth den Hartog en John Veerman (e.a.), uitgegeven door W Books in samenwerking met Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, 527 pag.'s, rijk geïllustreerd, gebonden, ISBN: 9789040078187, prijs € 59,50. Zien ook website Universiteit Leiden.

Nederlands wapenporselein bij Christie's New York

2011-12-21T10:50:00.000+01:00

Bij Christie's in New York (Rockefeller Plaza) wordt op 24 januari 2012 een bijzondere collectie Wapenporselein geveild. Het betreft de zogenaamde Peter H B Frelinghuysen Jr Collection of Chinese Export Porcelain. In de collectie Frelinghuysen zit ook een aantal stukken Wapenporselein voor de Nederlandse markt uit de 18e eeuw.

Volgens opgave van Christie's gaat het om wapens van de volgende families: Ver Huell (zie afbeelding), Bertrand, Uwens, Van Baggen, Gregory, Tack, Van Isselmuiden, Van Haersolte, Hesselink, Discher, Van der Clauw, De Witte (of van den Bergh) en Pelgrom.

Op de website van Christie's vind je beschrijvingen en afbeeldingen van het "Nederlandse" wapenporselein. Er is ook een totaaloverzicht van alle wapenporselein uit de collectie, inclusief het wapenporselein voor de Engelse markt. Tot de veilingdatum kunnen verzamelaars ten minste de afbeeldingen downloaden. Wanneer je een paar duizend dollar over hebt kun je ook meebieden ...

Zie hier voor een eerdere bijdrage aan Heraldisch dossier@CBG over Nederlands wapenporselein en een bijdrage over Portugees wapenporselein.

Special over heraldiek in albums van Kuifje

2011-12-20T13:38:00.001+01:00

Het zogenaamde cahier spécial van het Schweizer Archiv für Heraldik van dit jaar gaat over Kuifje. Of beter gezegd over heraldiek, zegels, onderscheidingen en emblemen in het werk van Hergé. Het cahier spécial is dan ook getiteld Heraldique, sigillographie et emblèmes dans l'oeuvre d'Hergé.

Uiteraard komt de Hergé-creatie Professor Halambique ter sprake, groot verzamelaar en zegelkundige. Voorts passeren o.a. Syldavië, Baron Staszrvitch, de scepter van Ottokar, wapens op gebouwen en de emblemen op vliegtuigen de revue.

Zie de website voor meer informatie.
Zie ook vorige bijdrage aan Heraldisch dossier@CBG

Schweizer Archiv für Heraldik, jaargang 2011, nr 2

2011-12-20T13:24:00.000+01:00

In het tweede nummer van 2011 van het drietalige (Duits, Frans, Italiaans) halfjaarlijkse tijdschrift Schweizer Archiv für Heraldik (Archivum Heraldicum), uitgegeven door het Schweizerische Heraldische Gesellschaft,de volgende bijdragen:

Armorial de Styrie et de Carinthie IV, door Michel Popoff (over wapenboek van Stiermarken en Karinthië in Oostenrijk)
Album Amicorum. Das Freundschaftsbuch des Freiherrn Johann Jakob zu Königsegg, door Horst Boxler en Dane Munro (zie omslag)
Note sur les armoiries des fils de Mgr le dus d'Anjou et l'oeuvre de Marco Foppoli, door Hervé baron Pinoteau
Un cas d'armoiries matrimoniales original: les armes d'Antoine d'Adda à Corsinge (fin XVIIe siècle), door matthieu de la Corbière
Les armoiries du charpentier Louis Cugnet, door Loïc Rochat
L'Ordre de Saint-Jean de Jérusalem dans le Dodécanèse. Notes d'héraldique sur Kalymnos, Andimachia et Symi, door Jean-Bernard de Vaivre

Een abonnement kost CHF 90,-. Zie de (drietalige) website voor meer informatie. Het tijdschrift kan worden ingezien in de leeszaal van het CBG te Den Haag.

Boek: Corpus Sigillorum van Frankrijk, deel III

2011-12-14T15:27:00.000+01:00

Het derde deel in het Franse nationale Corpus Sigillorum, dat wij begin oktober in Heraldisch dossier@CBG aankondigden, is inmiddels verschenen. Zie aldaar voor meer informatie.

Corpus des sceaux. Les sceaux des reines et des enfants de France. Troisième volume du Corpus des sceaux, consacré aux sceaux des reines et de leurs enfants, princes et princesses de France (VIe siècle - 1514).
Uitgave van Archives de France, Parijs 2011, 365 pag.'s, ISBN 978-2-911601-52-1, Prijs € 34,-. Zie ook de website van Archives de France.

Heraldicum Disputationes, jaargang 2011, nr 4

2011-12-14T14:34:00.000+01:00

In het vierde nummer van jaargang 2011 van Heraldicum Disputationes de volgende artikelen:

In Memoriam Jos Goolenaerts 1913-2011, door Marc Van de Cruys
Heraldiek langs de openbare weg te Deurne, door Jos Goolenaerts (†)
In de serie 'Belgische bisschoppen in het buitenland', nr. 11: Het wapen van bisschop Fulgentius W. Le Roy OSB, door Hans van Heijningen
Heraldiek en banistiek op postkaarten van het 'Vierlandenpunt', door Anton C. Zeven
Overzicht inhoudsopgave Jaargang 2011
Roubaix = Reves, maar niet Oostende!, door Dominique Delgrange
Banistiek recyclage, door Dirk Coutereels
De 'moeder aller wapens'. De heraldiek begon met een vrouw: Isabella van Vermandois, door Arnold Rabbow. (Dit artikel verscheen eerder in een Duitse en Franse versie. Zie bijdrage aan Heraldisch dossier@CBG van 6 juli 2011.)
De klauwen van de leeuw, door Dirk Coutereels

Verder uiteraard recensies, brieven, vraag & antwoord.

Uitgever: Marc van de Cruys, Krommelei 47, 2110 Wijnegem (België)
Prijs: € 15,- per jaar, € 4,50 voor losse nummers (€ 6,- voor Nederland)
Zie http://users.telenet.be/homunculus/heraldiek.html

Ophef om gemeentelogo Neumünster. Plagiaat?

2011-11-23T12:02:00.001+01:00

In de Duitse gemeente Neumünster is ophef ontstaan over een nieuw gemeentelogo. Nadat het logo feestelijk was gepresenteerd dook een wel heel erg gelijkend gemeentelogo op van de Friese gemeente Skarsterlân. De vraag die nu de hele goegemeente in Neumünster (Sleeswijk-Holstein) bezig houdt: is hier sprake van plagiaat? De ontwerper vindt uiteraard van niet, immers "Plagiate sind uncool". In de gemeenteraad en de pers wordt er een aardig robbertje over geknokt. Oordeel zelf: links het logo van Neumünster, rechts het al langer bestaande logo van Skarsterlân

Zie artikel in de Holsteiner Koerier van 22 november 2011.

Vlag en wapen van Sinterklaas

2011-11-14T10:26:00.000+01:00

De intocht van Sinterklaas in Nederland, afgelopen zaterdag 12 november, leverde een nieuwigheid op: een speciale Sinterklaasvlag.

Tijdens de intocht werd een verhaal rond die vlag gespeeld met het stelen en terugveroveren van het dundoek. De vlag is waarschijnlijk speciaal voor dit doel ontworpen, maar de Heraut-Piet had misschien haast of gewoon zijn dag niet.... De inspiratie ervoor kwam vast en zeker van de vormgeving van het Sinterklaasjournaal. En dan met name van de banner aan de bovenkant van de webpagina. Hij werd er als het ware uitgeknipt. De vlag, van een gewoon liggend rechthoekig formaat, is daarom rood met even binnen de boven- en onderrand een smalle gele streep. Tussen deze strepen staat het beeldmerk van het Sinterklaasjournaal: een licht schuinstaande mijter die net wat gedraaid is zodat je kunt zien dat er voor én achter een punt zit.

Het ontwerpen van vlaggen is echter een speciaal vak. Je bent er niet door gewoon een merk, logo of icoon in de bedrijfskleuren ergens op een lap stof te zetten. Een vlag beweegt of hangt stil en dat zorgt ervoor dat je sommige delen ervan minder goed ziet dan andere. Het is om die reden ook niet aan te raden om teksten op vlaggen te zetten, omdat daar altijd wel wat van wegvalt. En dan gaat de boodschap verloren.

Een echte vlaggenontwerper zet nooit een belangrijk teken midden op een vlag, maar hij schuift het wat op naar de stok; op de scheiding van broeking en vlucht noemt men dat. Oftewel met de middenlijn op 1/3 van de lengte van een vlag, gerekend van de stok. Daar blijft het het best en het langst zichtbaar. Daarnaast is het af te raden om te smalle strepen op een vlag te zetten, omdat die op wat meer afstand wegvallen. En als laatste gebruik je geen realistische weergaves van stukken in vlaggen, maar gestileerde, eenvoudige versies ervan. Ongeveer net zo als in heraldische wapens. Dus een driekwart aanzicht van een mijter kan eigenlijk niet. Bovendien mist de afgebeelde mijter enkele belangrijke onderdelen: de zogenaamde infulae of afhangende banden. De mijter die de net aangekomen Sinterklaas op had miste die trouwens ook; dat is een ernstige fout in zo’n liturgisch belangrijk hoofddeksel.

Voorstel voor verbeterde Sinterklaasvlag

De vlag doet een beetje denken aan een omkering in kleur van de Spaanse vlag. Hij zou er uit grafisch oogpunt echter mee gediend zijn om dat wat duidelijker te laten zien. In ieder geval zouden die strepen breder moeten, maar waarom niet gewoon een vlag van drie banen in de verhouding 1 : 8 : 1, geel, rood, geel, met op de scheiding van broeking en vlucht een rode mijter met gele randen, kruis en banden. En die mijter dan recht van voren gezien en met de banden sierlijk gebogen. Zo wordt het een echte en geheel vlaggenkundig verantwoorde vlag voor Sinterklaas, zowel voor de heilige als het feest.

En als we dan toch bezig zijn: had Sinterklaas ook een wapen? Jawel. Het wordt niet veel meer gebruikt, maar al vanaf de middeleeuwen werd Sint Nicolaas van Myra heraldisch weergegeven met enkele van zijn attributen. In Engelse kerken is dit wapen soms nog wel terug te vinden, maar ik ken het niet uit aan die heilige gewijde Nederlandse kerken. Die zijn natuurlijk ook allemaal door de protestanten overgenomen en van elke herinnering aan de katholieke tijd ontdaan. Dat is in Engeland veel minder het geval geweest. Daar blazoeneren ze het wapen als volgt: azure, three bezants, two and one. Oftewel: in blauw drie gouden penningen of bezanten, 2, 1. De gouden munten staan voor de beurzen met goud die de heilige aan drie meisjes toewierp die zo arm waren dat ze niet konden trouwen en tot hun schande in een bordeel verzeild dreigden te raken. De kleur blauw van het schild zou wijzen op het feit dat Sint Nicolaas o.a. de patroon van zeelieden is. De drie gouden munten zijn trouwens ook terug te vinden in een hele serie Europese gemeentewapens van steden of dorpen die connecties met de heilige hadden, al of niet in de vorm van een parochiekerk. Zie bijv. deze website. Er zijn ook drie Nederlandse gemeenten bij.

Door Henk 't Jong.

Boek: Portugees wapenporselein vanaf de 16e tot in de 19e eeuw

2011-11-11T16:03:00.001+01:00

De laatste jaren zijn diverse boeken gepubliceerd over het wapenporselein dat in China werd vervaardigd voor de Europese markt. In de 18e eeuw was alles wat Chinees was zeer in de mode en het exportporselein was razend populair. Na publicaties over o.a. wapenporselein met Nederlandse, Franse en Spaanse (familie)wapens (zie onder meer Chinese Armorial Porcelain for the Dutch Market, door Dr. Jochem Kroes) is in 2007 ook een reeks gestart waarin het Portugese wapenporselein wordt beschreven en afgebeeld. Dit project van Varela Santos heeft inmiddels al vier publicaties opgeleverd en deel 5 zal nog verschijnen (zie voor de titelgegevens hieronder).
De Portugese markt was voor de Chinezen zeker niet de onbelangrijkste en deze was tenminste de oudste. Al in de 16e eeuw bestelden Portugese koningen en prinsen porselein met hun wapen daarop, meestal in blauwwit. Pas aan het einde van de 17e eeuw deden dat ook de Nederlanders, de Engelsen, de Fransen, de Zweden en Denen en vertegenwoordigers van andere Europese naties.

Het eerste deel behandelt de oudste Portugese wapenschotels en andere voorwerpen uit de 16e eeuw. Naast de koning van Portugal als opdrachtgever waren dat leden van de families Ameida en Cordeiro. Deel twee is gewijd aan het latere wapenporselein van de koningen, de religieuze orden en geestelijkheid van Portugal. In de delen drie en vier wordt het wapenporselein van de Portugese adel behandeld. Daarin is speciale aandacht voor de familie Sobral en voor de Portugese joden die wapenporselein bestelden. Een belangrijke familie die ook banden met Nederland heeft is De Pinto, die zeer welvarend werd in Amsterdam en Den Haag. De rijke koopman Isaac de Pinto, die in het nog bestaande Pintohuis in de Jodenbreestraat woonde, bestelde in het begin van de 18e eeuw een set wapenborden in blauwwit. De teksten zijn in het Portugees en in het Engels en de uitgaven zijn fraai vormgegeven. Ze zijn rijk en grootschalig geïllustreerd met kleurenfoto's van Portugees wapenporselein en andere historische objecten.

Portugal na porcelana da China : 500 anos de comércio / Portugal in porcelain from
China : 500 years of trade, door Varela Santos, A . Uitgever: Artemágica, Lisboa : 2007- 2011.
4 delen: ISBN: 9789896050344 (v.1); 9789896050528 (v. 2); 9789896050580 (v. 3); 9789896050627 (v.4). Zie website voor meer info en eventuele bestelling.

Het boek is in te zien in de Studiezaal van het CBG te Den Haag.

Exlibris in Museum Meermanno

2011-11-09T15:10:00.004+01:00

In het tijdschrift "Tussen Antiek & Verzamelen" besteedt Anne-Roos Hermer aandacht aan de collectie exlibris van het bekende Museum Meermanno in Den Haag. De collectie (voor een aanzienlijk deel heraldisch) werd regelmatig gedeeltelijk getoond, maar als het niet voor 1 januari 2012 aan een inkomstennorm van 21,6 % voldoet, zullen de gieren neerdalen op dit oudste museum voor het boek ter wereld.

De beginperiode van het exlibris valt aan het eind van de vijftiende eeuw, na de uitvinding van de boekdrukkunst. In 1480 worden door Hildebrand Brandenburg uit Biberach boeken aan de kloosterbibliotheek van Buxheim geschonken. Een aantal van deze boeken dragen een op papier gedrukte houtsnede met een engel die een schild vasthoudt. Een gekleurd exemplaar daarvan ligt bij Meermanno. De heraldiek heeft dan nog zo'n sprekende functie, dat tijdens de opvolgende eeuwen de namen van boekeigenaars weinig tot niet in de drukplaat opgenomen worden. Na een ware bloeiperiode waarin de priester Pam Rueter een grote rol speelde (de decennia rond de Tweede Wereldoorlog) heeft het genre last van vergrijzing gekregen, aldus het artikel (Azië vertoont daarentegen een verhoogde belangstelling). Heraldische exlibris werden steeds minder gemaakt. Eén van de bekendste Nederlandse kleingrafiek-kunstenaars was de vorig jaar overleden heraldisch tekenaar Daniel de Bruijn, aan wie wij in dit heraldisch blog ook aandacht hebben besteed.

De collectie exlibris van Meermanno is groot, veel te groot om in één keer tentoon te stellen. De collectie is door koop en schenking gegroeid. De deelcollectie van Eugène Strens spant met 130.000 (!) exemplaren de kroon, dan komt er een hele tijd niets, om vervolgens gevolgd te worden door de deelcollecties van Verster, Schwenke, Beels, Schelling, en Jansen-Ebing die allen in de vele (tien)duizenden lopen. Het is grappig om te signaleren dat bij het verzamelen in Engeland de eigenaar vooral centraal staat '(bekende mensen) en dat dit op het vasteland en daarbuiten juist andersom is en de kunstenaar een verzamelcriterium vormt.

Tussen Antiek & Verzamelen, 27ste jaargang, nr. 283, nov. 2011,

€ 5,25.

Museum Meermanno, Prinsessegracht 30, Den Haag, telefoon: 070-3462700

Heraldisch Tijdschrift, jaargang 2011, nr. 3

2011-10-25T10:15:00.000+02:00

In het derde nummer van de jaargang 2011 van het Heraldisch Tijdschrift, de periodiek van de Afdeling Heraldiek van de Nederlandse Genealogische Vereniging, de volgende artikelen:

In de serie 'hedendaagse heraldische kunstenaars': Christoph ten Houte de Lange, door Bernard Grothues.
Overheidsheraldiek (7), door J.A. de Boo, gewijd aan de nieuwe wapens van Bonaire, Saba en Sint Eustatius.
Het zegelstempel van "Iacob Evera", door N.J.M. Biezen
Onbekend wapen in de kerk van Ingen gedetermineerd, door Joke Honders
Deel 1 in de nieuwe serie 'kerkelijke heraldiek': Twee nieuwe bisschopswapens in de Vrij-Katholieke Kerk van Nederland en België, door Hans van Heijningen
Een heraldische legende: De vier rode palen van Catalonië en Aragón, door Mr. R.W, van Dijk
Div. rubrieken, waaronder 'Boekbesprekingen' en 'Op de keper beschouwd', met vragen en reacties van lezers.

Heraldisch Tijdschrift verschijnt vier keer per jaar. Een abonnement kost € 15,- per jaar. Email: w.van.zon@hccnet.nl

Zegels van middeleeuwse koninginnen, prinsen en prinsessen van Frankrijk

2011-10-04T13:50:00.001+02:00

In 1980 verscheen het eerste deel van de serie Corpus des sceaux français du Moyen Age uitgegeven door de Archives nationales van Frankrijk. Dit prestigieuze corpus sigillorum beoogt een totaaloverzicht te geven van middeleeuwse zegels in Frankrijk.

Het eerste deel was gewijd aan de zegels van de steden: Les sceaux des villes. In 1991 verscheen deel 2: Les sceaux des rois et de régence. Hierin komen de zegels van alle Franse koningen en regenten aan bod, van Childéric I (457-481) tot Louis XII (1498-1515).
Alle zegels zijn in de boeken fotografisch gereproduceerd en beschreven, en naast een index op naam zijn de boeken ook voorzien van een heraldische en een iconografische index.

Binnenkort wordt het derde deel gepubliceerd, gewijd aan de zegels van koninginnen, prinsen en princessen van Frankrijk: Les sceaux des reines et des enfants de France. Ter gelegenheid van het verschijnen van dit nieuwe deel wordt op 22 november in Parijs een colloquium georganiseerd over de rol van vrouwen (koninginnen en prinsessen) binnen staatsmacht in Frankrijk in de middeleeuwen. Zie hier voor het programma van die bijeenkomst.

Zie hier voor een overzicht van de zegelcollecties van de Archives nationales

Dieren in wapens van Veluwse geslachten

2011-09-28T11:51:00.000+02:00

In het tijdschrift Veluwse Geslachten (jaargang 36, 2011, nr. 3) staat een artikel van Anton C. Zeven getiteld Dieren in de wapens van Veluwse geslachten: fauna heraldica veluviae.

Anton Zeven maakt in het artikel een getalsmatige analyse; welk soort dier komt hoe vaak voor. Tevens vergelijkt hij zijn bevindingen met die van Patrick Lucien Millet in Le Chien Heraldique Dans L'armorial Europeen en Raymond van Uytven in Papegaai en de paus. Mens en dier in de middeleeuwen.

Het artikel van Anton Zeven verscheen eerder in Heraldicum Disputationes, jaargang 2010, nr. 3

Engelse wapenverleningen aan buitenlanders, 1400-1700

2011-09-09T11:29:00.000+02:00

The Heraldry of Foreigners in England 1400-1700 van M.P. Siddons verscheen in 2010. Deze gedegen studie bevat een overzicht van alle buitenlanders die in de periode 1400-1700 door de Engelse koning een wapen of een wapenvermeerdering verleend kregen, vaak tegelijk met een persoonlijke adellijke titel.

Constantijn Huygens

Onder deze buitenlanders bevond zich een groot aantal vooraanstaande Nederlanders, onder wie de dichter Constantijn Huygens, de schrijver en staatsman Jacob Cats, de vlootvoogden Maerten en Cornelis Tromp en enkele leden van de Amsterdamse regentenfamilie Pauw. Veel genealogische en biografische gegevens over deze en andere besproken Dutchmen ontving de samensteller van de secretaris van de Hoge Raad van Adel te Den Haag. De veelal in het Latijn gestelde (adels)diploma’s zijn in het boek volledig weergegeven.

M.P. Siddons, The Heraldry of Foreigners in England 1400-1700, Publications of The Harleian Society, New Series 19 (Londen: Harleian Society 2010) 472 blz., ill., index. ISBN 9780954044336. Zie website.

Heraldicum Disputationes, jaargang 2011, nr 3

2011-08-31T13:41:00.000+02:00

In het derde nummer van jaargang 2011 van Heraldicum Disputationes de volgende artikelen:

Een wapenschild als identificatie-element voor een schilderij, door Edmond Willems
In de serie "Belgische bisschoppen in het buitenland", nr. 10: Het wapen van bisschop Arnold Boghaert C.SS.R., door Hans van Heijningen
Portret van een dame, met wapen, door Jan Melssen
Het Wapenboek Bergmans: het belang van het origineel, door Guido Vansteenkiste
Het ex libris van Hervé & Josiane Douxchamps, door Marc Van de Cruys
Martin Doué (Rijsel 1572-1638) Vlaams heraut en wapenschilder, door Dominique Delgrange
De rouwstreep, door Marc Van de Cruys

Verder uiteraard recensies, brieven, vraag & antwoord.

Uitgever: Marc van de Cruys, Krommelei 47, 2110 Wijnegem (België)
Prijs: € 15,- per jaar, € 4,50 voor losse nummers (€ 6,- voor Nederland)
Zie http://users.telenet.be/homunculus/heraldiek.html

Eerste registerwapen 40 jaar geleden ingeschreven

2011-07-28T11:01:00.000+02:00

Dit jaar bestaat het wapenregister van het CBG 40 jaar. Op 28 juli 1971 werd als eerste het wapen Giulini di Giulino geregistreerd. De familie was oorspronkelijk uit Italië afkomstig. Aanvrager George Karl Wilhelm Mario Giulini di Giulino (1888-1976) was via de Duitse vestiging van het familiebedrijf, een machinefabriek, in Den Haag terechtgekomen. Daar was hij koopman in machineonderdelen en trouwde hij met een Nederlandse vrouw. Hun kinderen werden alle vier in Den Haag geboren. Weliswaar vertrokken de zonen en dochters op den duur naar het buitenland, maar de aanvrager vond het toch de moeite waard om het bestaande familiewapen bij het CBG te laten inschrijven. Hij was net 83 jaar geworden toen het wapencertificaat naar hem werd opgestuurd. Opvallend is dat de familie uit oude Lombardische adel stamt en de titel van graaf mocht voeren. Ze waren al in het begin van de veertiende eeuw gegoed rond het Comomeer en hun familiehuis, een enorm stately home in barokke neo-klassieke stijl, staat daar nog steeds in het plaatsje Lazaggo, nu onderdeel van de stad Como. De eerste inschrijving in het juist voor burgers bedoelde register betrof dus een tot een in de middeleeuwen teruggaand adellijk familiewapen.

Inmiddels zijn er ruim 1150 wapens geregistreerd bij het CBG: bijna 400 bestaande en circa 750 nieuwe. Dat houdt in dat elk jaar tussen de 20 en 30 families hun teruggevonden of, als dat niet het geval was, nieuw ontworpen familiewapen bij ons hebben laten vastleggen. Het is inmiddels een respectabele verzameling en, als je het allemaal bij elkaar ziet, een zeer kleurrijk geheel. Nog steeds komen er gemiddeld 2 tot 3 aanvragen per maand binnen en kunnen we zo tussen de 24 en 28 wapens per jaar inschrijven. Dat gebeurt tot en met dit jaar in het Jaarboek van het CBG, maar vanaf september zullen de wapens van het lopende jaar in ons kwartaalblad Genealogie gepubliceerd worden.

Herontdekking heraldische collectie CBG

2011-07-26T13:47:00.003+02:00

Onlangs is bij het CBG een vergeten heraldische collectie boven water gekomen. Het gaat om enige honderden heraldische tekeningen en prenten van goede kwaliteit, stammend vanaf het eind van de zestiende eeuw tot en met de jaren dertig van de twintigste eeuw. Omdat men tientallen jaren geleden geen automatisering kende, ontsloot men gemakshalve de collectie op familienaam en raakte de oorspronkelijke context verstoord.

Familiewapen Fassijn

Medewerkers van het Centraal Bureau voor Genealogie proberen op dit moment te achterhalen wie de tekenaars en collectievormers zijn geweest, want het is duidelijk dat hier oudere deelcollecties bijeen zijn gebracht. Soms zijn het echte goede tekenaars, zoals Lion en Van Leeuwen, wier werk werd gekopieerd door een lithograaf ten behoeve van het beroemde werk Stam- en Wapenboek van aanzienlijke Nederlandsche Familiën (A.A. Vorsterman van Oijen,1885). Soms zijn het mindere goden, maar dat aspect wordt vaak ruimschoots gecompenseerd door een hoge ouderdom van het werk.

De bedoeling is dat het materiaal wordt geïmporteerd in de Heraldische Databank.

CBG zevenduizend lakafdrukken rijker

2011-07-18T14:29:00.013+02:00

door Guus van Breugel

Naar aanleiding van het artikel 'Wapens in goud en steen' in ons tijdschrift Genealogie (Jaargang 2009, nummer 2) werden wij benaderd door oud-graveur Hans de Vries. De Vries hoort tot het selecte gezelschap der edelsteengraveurs, in Nederland een uitstervend beroep. Zijn bedrijfsarchief, bestaand uit ongeveer 7000 overwegend heraldische lakafdrukken, wilde hij - vanwege het familiehistiorische karakter - overdragen aan het CBG.

Collectie de Vries

De acquisitie betreft duizenden lakafdrukken die de Vries in de tweede helft van de twintigste eeuw maakte en vormt een aangename aanvulling op oudere lakafdruk-verzamelingen van het CBG met een negentiende-eeuwse kern. De afdrukken geven een representatief beeld van wie na de oorlog er een ring liet graveren, want namen, adressen en juweliersgegevens zijn bewaard gebleven. Veel 'oude' en 'bekende' families zijn onmiddelijk herkenbaar (vaak in series tegelijk "voor de kinderen") in het nette handschrift dat De Vries met een volgnummertje onder zijn afdrukken plaatste. Het werkte als een soort geheugensteun waar het CBG in de huidige archiefbewerking zijn voordeel mee doet.
Vanaf de jaren zestig kwamen meer en meer nieuw ontworpen wapens voorbij. Soms mag men twijfelen aan de integriteit van de opdrachtgever, die op grond van een naamsovereenkomst het wapen van een oud-adellijk geslacht usurpeerde. Van andere wapens mag men afvragen in hoeverre ze een traditie zijn gaan vormen en ter plekke zijn bedacht om indruk te maken op anderen. Nee, dan maar de oprechtheid van iemand die een monogram liet graveren of de naam van zijn lieve "Corrie", schuin over het zegelveld!
Het is niet aan de graveur om genealogisch onderzoek te doen of te beoordelen of iemand recht had op een bepaald wapen. Veel eerder ligt dit bij de juwelier. De ene was doortastend en de ander minder. Sommigen, zoals juwelier Backers in Den Haag (later een grote opdrachtgever van De Vries) hadden en hebben echte expertise in het wapenontwerp en genealogie. Andere gerenommeerde juweliers die we in De Vries' administratie veelvuldig tegenkomen zijn de filialen van Van Kempen en Begeer (of Begeer en Van Kempen, zoals het toentertijd heette) en Lucardi.

Detail Collectie de Vries

Vanaf het eind van de jaren veertig was de nu 82-jarige De Vries actief bij de in Amsterdam gevestigde firma Pasternik, die meerdere graveurs telde. Behalve het in Nederland bekende graveren in steen, was er nog een medewerker die heraldische voorstellingen in bergkristal overbracht en deze met één haartje inkleurde, de vingernagel van deze medewerker fungeerde als palet. Het resultaat was dan een wapen in reliëf, als het ware ingesloten in een transparante halve bol; ideaal voor broches en damesringen.
Na deze intensieve leertijd waarbij hij vele kneepjes van het vak leerde, startte De Vries voor zichzelf. De werkdagen begonnen dan meestal om negen uur 's morgens en werden in de loop van de dag na het eten afgerond. Het atelier, in Egmond aan den Hoef, kijkt uit over de bollenvelden en tegen de duinen, maar De Vries liet zich daar niet door afleiden: met 9 á 10 uur noeste arbeid was een wapen dan af, afhankelijk van de complexiteit. "Ik had met het blote oog beter zicht dan later met een loep...typisch hè?", aldus de graveur. Als je van dichtbij met een vergrootglas deze afdrukken bekijkt, lijkt dat haast onmogelijk.

De reden dat het vak in Nederland na zo'n 100 jaar op uitsterven staat, heeft enerzijds te maken met een traditie die deels gestoeld is op de winning van grondstoffen. Die is er gewoon niet in Nederland, daarvoor moet men in Duitsland (Idar Oberstein) en in Tjechië zijn. Centraal Europa heeft altijd al iets gehad met dit soort geraffineerde nijverheid in glas, edelstenen en kristal. Het is dan ook niet verwonderlijk dat de firma Pasternik, die het vak in wezen naar dit deel van West-Europa bracht, uit die hoek komt! Daarnaast is voor een edelsteengraveur, die dagelijks temidden van zijn 'wieltjes' (freesjes) zijn productie in de gaten moet houden, het opleiden van een pupil een behoorlijke belasting. Er moeten veel, heel veel vlieguren gemaakt worden voordat dit rendeert. Bijna iedere edelsteengraveur heeft eens met dit dilemma gezeten, maar je moet reëel zijn. Uit zuiver idealisme het vak in Nederland levend houden is niet interessant. Het is dan eenvoudiger om voor een paar orders je Duitse contacten in Idar Oberstein op te bellen, want daar leven er hele gezinnen van...

Op dit moment worden de lakafdrukken door een vrijwilliger gefotografeerd en beschreven om het uiteindelijk in de loop van volgend jaar via Internet te kunnen ontsluiten via de lakzegel-databank.

Heraldisch Tijdschrift, jaargang 2011, nr. 2

2011-07-08T12:42:00.000+02:00

In het tweede nummer van de jaargang 2011 van het Heraldisch Tijdschrift, de periodiek van de Afdeling Heraldiek van de Nederlandse Genealogische Vereniging, de volgende artikelen:

In de serie 'hedendaagse heraldische kunstenaars': René Vroomen, portret van een Limburgse heraldicus, door Bernard Grothues. (Zie ook onderstaand chronogram.)
Overheidsheraldiek (6), door J.A. de Boo, o.a. gewijd aan de nieuwe wapens van Aalten en Roerdalen.
Signet van Frederik Gijsbert van Dedem; een wapen in rococostijl, door N.J.M. Biezen
Een wapen voor de nieuwe gemeente Oldambt, door Ir. A. Daae
Hoe de kerk verdween uit Oldambt, door J.A. de Boo
Twee heraldische stoeppalen in de tuin van het Stadsmuseum van Harderwijk, door Anton C. Zeven
De kroon van de Schotse Lord Lyon King of Arms, door Ir. A. Daae
Div. rubrieken, waaronder 'Boekbesprekingen' en 'Op de keper beschouwd', met vragen en reacties van lezers.

Heraldisch Tijdschrift verschijnt vier keer per jaar. Een abonnement kost € 15,- per jaar. Email: w.van.zon@hccnet.nl

De moeder aller wapens ...

2011-07-06T11:39:00.000+02:00

Eind 2010 verscheen het artikel "Die Mutter aller Wappen" van Arnold Rabbow in het Herold-Jahrbuch.
In Le Parchemin van mei-juni 2011 (jaargang 76) staat een Franse vertaling van Roger Harmignies onder de titel La mère de tous les blasons. De zogenaamde moeder aller wapens zou het wapen van een vrouw zijn geweest: Isabella van Vermandois (1085-1131).

In Heraldisch dossier @CBG hebben we hieraan in januari van dit jaar een uitgebreide bijdrage besteed.

Le Parchemin wordt uitgegeven door Office Généalogique et Héraldique de Belgique (OGHB) en verschijnt 6 keer per jaar. Een abonnement kost € 48,- voor landen buiten België. Losse nummer (buitenland) kosten € 13,58 incl. verzendkosten.

Wereldprimeur: Gouden tientje Beatrix met QR-code

2011-06-22T11:59:00.000+02:00

Omdat veel genealogen en heraldici ook interesse hebben voor numismatiek hier aandacht voor een wereldprimeur op dat gebied. Ter gelegenheid van het 100-jarig bestaan van het Muntgebouw in Utrecht presenteert de Koninlijke Nederlandse Munt vandaag (22 juni) de eerste munt met een QR-code.

Zo'n QR-code, die er uitziet als een gemankeerde kruiswoordpuzzel, is een variant op de bekende streepjescode. Wanneer zo'n code met een smartphone gefotografeerd wordt geeft de code toegang tot een gecodeerde tekst of (in de meeste gevallen) een website. Honderd jaar geleden sloeg Koningin Wilhelmina de eerste munt (een gouden tientje) in het toen nieuwe Muntgebouw. Vandaag slaat Koningin Beatrix de eersteling van het officiële Gouden Muntgebouw Tientje. De QR-code op het gouden tientje verwijst naar een speciale website over 100 jaar Muntgebouw.

Je kunt via deze QR-code generator ook zelf QR-codes maken.

Introductie in islamitische heraldiek

2011-06-21T21:23:00.000+02:00

David B. Appleton is een Amerikaanse heraldicus. Hij publiceerde in 2008 op zijn eigen website een (Engelstalig) artikel gewijd aan islamitische heraldiek: Islamic Heraldry. An Introduction.

Dit artikel kan goed dienen als eerste kennismaking met een deelgebied van de heraldiek dat bij de meeste heraldici niet echt bekend is. De verkenning van Appleton betreft met name de heraldiek zoals die van de 12e t/m de 16e eeuw werd gebruikt door Mamelukse en Ajjoebidische dynastieën in Egypte en Syrië.

David B. Appleton heeft ook een eigen weblog.

Met dank aan de signalering door medievalist.net

De totstandkoming van het grootzegel van de VS, 1782

2011-06-20T16:33:00.000+02:00

Na de onafhankelijkheid van de VS in 1776 ging de jonge staat op zoek naar eigen nationale symbolen. Daarbij hoorde ook een eigen Grootzegel. Op de Amerikaanse website Our Documents, met aandacht voor de 100 milestone documents, wordt o.a. aandacht geschonken aan de totstandkoming van het Grootzegel van de VS in 1782. Eén van de 100 mijlpalen is namelijk het ontwerp van Charles Thomson voor the Great Seal of the United States, van 20 juni 1782.

Het eerste Nederlandstalige gedrukte handboek over heraldiek uit 1616

2011-06-16T11:20:00.000+02:00

Het tweede nummer van jaargang 2011 van Heraldicum Disputationes is bijna geheel gewijd aan het eerste gedrukte Nederlandstalige handboekje over heraldiek: Den Wtdruck ofte Blasoen der Wapenen, van Jacques van Langhemersch uit 1616. Het artikel is van de hand van Pieter Donche en ook op internet te lezen. Dat geldt ook voor een beknopte genealogie Van Langhemersch.

In dit nummer verder een artikel van Willem van Ham, getiteld Het Blazoen van Sint-Sebastiaan, en uiteraard recensies, brieven, vraag & antwoord.

Uitgever: Marc van de Cruys, Krommelei 47, 2110 Wijnegem (België)
Prijs: € 15,- per jaar, € 4,50 voor losse nummers (€ 6,- voor Nederland)
Zie http://users.telenet.be/homunculus/heraldiek.html

Schweizer Archiv für Heraldik, jaargang 2011, nr 1

2011-06-16T10:35:00.000+02:00

In het eerste nummer van 2011 van het drietalige (Duits, Frans, Italiaans) halfjaarlijkse tijdschrift Schweizer Archiv für Heraldik, uitgegeven door het Schweizerische Heraldische Gesellschaft, ook aandacht voor heraldische ontwikkelingen in Oostenrijk, België en Liechtenstein. In het blad o.a. de volgende bijdragen:

Wappen und Siegel der katholischen Linie Buol in den Drei Bünden und in Österreich, door Aluis Maissen
Les armoiries du nouveau Primat de Belgique, door Roger Harmignies
Das Fürstentum Liechtenstein - das Staatssymbol erzählt dem Betrachter viel über Mitteleuropa, door Johannes Engels
Concessions d'armoiries aux couleurs nationales en Belgique, door Roger Harmignies
Das Wappen der Juden von Hohenems, door Horst Boxler
Stemmario della Famiglie di Chiasso (Supplemento), door Carlo Maspoli

Een abonnement kost CHF 90,-
Zie de (drietalige) website voor meer informatie.
Het tijdschrift kan worden ingezien in de leeszaal van het CBG te Den Haag.

Der Herold, jaargang 2011, nummer 1-2

2011-06-06T13:58:00.000+02:00

In nummer 1-2 van de 54e jaargang (2011) van Der Herold, Vierteljahrsschrift für Heraldik, Genealogie und verwandte Wissenschaften, staan de volgende artikelen:

Ein neu entdecktes Buch aus dem Besitz des Herzogs Ernst Bogislaw von Croy, van Matthias Bollmeyer
Das Goldene Buch der Stiftungen in Frankfurt am Main, van Gunter Stemmler
Untergegangene niedersächsische Landeskreiswappen, van Manfred Furchert
Kommunale Wappenschau (nieuwe Duitse gemeentewapens), van Alexander Hoffmann

Verder de gebruikelijke mededelingen, nieuws en het tijdschriftenoverzicht.

Abonnement: € 35,- / jaar.
Zie ook: www.Herold-Verein.de

Carbentus: voorvader van Vincent

2011-05-11T10:01:00.001+02:00

Regelmatig wordt er genealogisch onderzoek gedaan naar kunstenaarsfamilies. Bekend is de (aangetrouwde) familieconnectie tussen Anton Mauve en Van Gogh via de familie Carbentus, maar vaak verspringt in dit soort gevallen een talent ook via 'anonieme' schakels van familie tot familie. Het gaat om mannen en vrouwen - vaak uit gegoede milieus - wier vaardigheid schuilging in kunstig borduur- en tekenwerk of in de producten van hun ambacht als lithograaf, timmerman of stempelsnijder.

Van dat laatste métier is een interessante invalshoek te noemen in relatie tot Vincent van Gogh. De familie Carbentus was dus al eerder opgemerkt als schakel tussen de Van Goghs en de Mauve's, maar zij is nooit echt gezien als mogelijke (mede-)inbrenger van Van Goghs talent. Willem Carbentus (1792-1845) was boekbinder voor het Hof van koning Willem I en was een jongere broer van de kunstschilder en graficus Hermanus Carbentus (1788-1854). Van Willem zijn prachtige boekbanden bewaard gebleven, vaak met heraldisch stempelwerk. Willem huwde met Anna Cornelia van der Gaag (1792-1855). Zij kregen een dochtertje, Anna Cornelia (1819-1907), Vincent van Goghs moeder (zie het portet hiernaast) en echtgenote van Theodorus van Gogh.

De familie Carbentus heeft - net als de Van Goghs - een wapen, en hiervan is onlangs een lakafdruk aan het CBG geschonken, samen met een mooi verzorgd boekje door N.A. van Beek over het geslacht Carbentus, waarop deze bewuste lakafdruk is weergegeven. Het is vrijwel zeker dat Willem Carbentus, Vincent's opa, dit zegelstempel heeft gesneden.

N.A. van Beek: Het geslacht Carbentus, Den Haag, 2011

Men kan contact opnemen met de auteur: nico.vanbeek@casema.nl

Op het Internet een aardige stamboom waar de connecties uit blijken: http://www.vggallery.com/international/dutch/misc/archives/family_tree.htm

Heraldisch Tijdschrift, jaargang 2011, nr. 1

2011-05-10T10:13:00.000+02:00

In het eerste nummer van de jaargang 2011 van het Heraldisch Tijdschrift, de periodiek van de Afdeling Heraldiek van de Nederlandse Genealogische Vereniging, als hoofdartikel een overzicht van de in 2010 bij het College Heraldiek van de NGV geregistreerde familiewapens .

Verder:

In de serie 'hedendaagse heraldische kunstenaars': Guus van Breugel, postmodernist onder de heraldici, door Bernard Grothues
Overheidsheraldiek (5), door J.A. de Boo, gewijd aan Steenwijkerland
Boomtrappen als oorsprong van de beurtelings gekanteelde dwarsbalk en van de stormladder, door Anton C. Zeven
Zegelstempel met wapen van der Does, door N.J.M. Biezen
De rubrieken 'Boekbesprekingen' en 'Op de keper beschouwd', met vragen en reacties van lezers.

De geportretteerde heraldicus Guus van Breugel is heraldicus en redacteur bij het Centraal Bureau voor Genealogie.

Heraldisch Tijdschrift verschijnt vier keer per jaar. Een abonnement kost € 15,- per jaar. Email: w.van.zon@hccnet.nl

Wapenverleningen Hoge Raad van Adel, 2003-2010

2011-04-27T11:40:00.001+02:00

In de Jaarverslagen van de Hoge Raad van Adel worden jaarlijks de wapenverleningen opgenomen als bijlage, met afbeeldingen.

Onderstaand de verwijzingen naar recente Jaarverslagen:

Jaarverslag 2010 (de openbare lichamen Bonaire, St. Eustatius en Saba, de gemeenten Aalten en Oldambt en de basiliek St.Georgius te Almelo)
Jaarverslag 2009 (de gemeenten Binnenmaas, Kaag en Braassem, Lochem en Steenwijkerland, het bisdom Haarlem-Amsterdam en de basilieken te Oldenzaal en Susteren )
Jaarverslag 2008 (de gemeenten Katwijk, Leudal, Maasgouw, Roermond, Teylingen en Wijdemeren)
Jaarverslag 2007 (het waterschap Veluwe, de gemeenten Lansingerland en Nieuwkoop, de heerlijkheid Oostwaard en het bisdom Groningen-Leeuwarden)
Jaarverslag 2006 (het waterschap Aa en Maas en degemeenten Bronckhorst, Koggenland, Oude IJsselstreek en Utrechtse Heuvelrug)
Jaarverslag 2005 (het hoogheemraadschap Schieland en deKrimpenerwaard, het waterschap Rivierenland en de gemeenten Berkelland, Echt-Susteren, Montferland en Oost Gelre)
Jaarverslag 2004 (het hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier, de waterschappen Brabantse Delta en Hollandse Delta, de gemeenten Geldrop-Mierlo, Midden-Delfland, Olst-Wijhe, Rijssen-Holten, Venlo en Westland, de heerlijkheid Hemmen, het bisdom Rotterdam en de basiliek te Hulst)
Jaarverslag 2003 (het wetterskip Fryslân, de gemeenten Lingewaard, Hof van Twente, Twenterand, Castricum en Oss en de heerlijkheden Harencarspel en Laag Nieuwkoop)

Jaarverslag Hoge Raad van Adel over 2010

2011-04-27T11:38:00.000+02:00

Op de website van de Hoge Raad van Adel kan het Jaarverslag over 2010 worden ingezien. Interessant voor de liefhebber van heraldiek is de bijlage met Wapenverleningen. Daarin de nieuwe wapens van Bonaire, Saba (zie afb.), Sint Eustatius, Aalten, Oldambt en de balisiek van de H. Georgius van Almelo.

Verder ook de nieuwe Gouverneursvlaggen van Curaçao en Sint Maarten (KB’s van 20 sept. 2010, nrs. 10.002580 en 10.002581), de nieuwe landen binnen het Koninkrijk der Nederlanden.

Vlaggen Curacao en Sint Maarten

Handschrift de Hooghe, overzicht van Brugse heraldiek

2011-04-19T12:38:00.002+02:00

In de 14e en 15e eeuw was Brugge het onbetwiste centrum van de handel in Europa ten noorden van de Alpen. Overal vandaan trokken mensen met ambitie naar Brugge om hun geluk te beproeven, als handelaar, ambachtsman of kunstenaar.
De Brugse elite, inclusief de daarin opgenomen nieuwkomers, lieten heraldische sporen na in de kerken en kloosters van de roemruchte handelsstad. Ignace-Michel de Hooghe († 1715) inventariseerde tussen 1698 en 1707 het funeraire erfgoed in alle Brugse kerkelijke instellingen. Het leidde tot beschrijvingen van zerken, epitafen en rouwborden. Veel wapenafbeeldingen zijn ook nagetekend.

Het zo ontstane Handschrift de Hooghe is het meest geraadpleegde handschrift uit de collectie van de Openbare Bibliotheek van Brugge. Formeel heet het Versaemelinghe van alle de sepulturen, epitaphien, besetten, wapens ende blasoenen, die gevonden worden in alle de kercken, kloosters, abdyen, capellen ende godshuysen, binnen de stad van Brugge.
Het Handschrift de Hooghe biedt een volledig en gevarieerd beeld van de grafcultuur in Brugge in de 17de en de 18de eeuw. Middeleeuwse en 16de-eeuwse graftekens en grafgedenktekens werden opgenomen voor zover die nog aanwezig waren in de 18de-eeuwse kerken. Het is digitaal te raadplegen op website historischebronnebrugge.be. De website biedt ook een hoop achtergrondinformatie. Je kunt ook rechtstreeks naar de zoekpagina, met een toegang op achternaam.

Het Handschrift de Hooghe is ook voor Nederlandse genealogen van belang. Voor de kwartierstaatbouwers omdat velen ook Vlaamse voorouders hebben, en voor de makers van genealogieën en parentelen omdat de kans behoorlijk groot is dat zich in de loop van de late middeleeuwen of vroegmoderne tijd ook familieleden in Brugge hebben gevestigd, toen de stad met de grootste aantrekkingskracht.

Wapenalbum Bommelerwaard

2011-04-11T11:47:00.000+02:00

Op de website van het Streekarchief Bommelerwaard vind je het Wapenalbum Bommelerwaard. In dit digitale album méér dan 3000 records met aantekeningen, verzameld uit allerlei bronnen uit heel Nederland van familiewapens van Bommelerwaarders.

De gegevens zijn verzameld door de heer P. van der Zalm uit Zaltbommel. Van veel wapens heeft de heer Van der Zalm een ingekleurde tekening gemaakt. Elke beschrijving bestaat uit informatie over de wapendrager, een beschrijving van het wapen en een verwijzing naar geraadpleegde bronnen. Het wapenalbum is doorzoekbaar op naam.

Alba amicorum Van Harinxma thoe Slooten: Web 2.0 voor 17de-eeuwers

2011-03-17T11:26:00.000+01:00

Ze staan al enige tijd online, maar nu is er ook internationaal belangstelling getoond voor de 11 alba amicorum uit de Friese familie Van Harinxma thoe Slooten, berustend bij de Koninklijke Bibliotheek. Onder de titel The Social Network wordt door het prestigieuze interieurblad The World of Interiors een aardige parallel getrokken met het Facebook fenomeen. Niet alleen gaat het dan om de contacten tussen relatief jonge 'wereldburgers', maar vooral om de gelijke manier van het plaatsen van bondige berichten, wensen en opvattingen die de tijdgeest weerspiegelen, gelardeerd met zelf getekend beelmateriaal, juweeltjes van waterverf.

Het wapen van Ruurdt van Walta

Zo zouden goede wijn, schone vrouwen en goed vlees volgens een aanbidder van Juliana de Roussel toch de basisingerediënten moeten zijn voor een rijk gelukkig leven; maar het is zeer de vraag of Juliana de dubbelzinnige en losbandige tweet in haar netwerkalbum beantwoord heeft.
In de Angelsaksische kring werd er soms een beetje laatdunkend over gedaan, dus zo werelds was het nu ook weer niet. De graaf van Chesterfield maande zijn zoon een dagboek bij te houden, maar niet zo'n dom oppervlakkig German album stuffed with people's names and Latin sentences. Het was kennelijk vooral een humanistisch fenomeen van het protestantse Noordeuropese vasteland afkomstig van de Duitse universiteiten. Ze kwamen daar voort uit de 16de-eeuwse zogenaamde Stammbuecher en evolueerden tot de bekende Poësie-albums.

Zowel de jongemannen als de jongedames hielden dergelijke alba bij, maar er zijn onderlinge verschillen. De mannen hebben in hun boekjes veel stichtelijke elementen die samenhangen met hun vorming tot man. Tijdens hun Grand Tour reisden ze onder andere langs Londen, Heidelberg, Frankfurt, Genève en Cambridge. In de laatsgenoemde plaats wist Meindert van Izarda een handtekening af te troggelen bij Anthony Watson, de bisschop van Chichester. De dames, zoals Geertruydt van Engelsteedt hadden meer locale connecties. Ze moet een aantrekkelijke joffrouw geweest zijn want haar boekje staat bol van de hofmakerij. In de rij van schrijvende aanbidders was het Frans van Donia die succesvol naar haar hand dong. Ze trouwden op 27 september 1618. Hopenlijk een gelukkig huwelijk, want nadien zijn er geen smachtende oproepen op haar pagina's bijgeschreven.

Sudenten proberen een jongedame in te palmen

Grote overeenkomst tussen de boekjes onderling is het vanzelfsprekende overvloedige gebruik van heraldische illustraties als referentie aan goede afkomst. De boekjes van de elite dienden dus ook een kruisbestuiving tot behoud van de eigen groep. Eventuele gematigde pikanterieën - zoals boven beschreven - bleven doorgaans gekanaliseerd tussen illustraties van goede zeden en het uitschrijven van verheffende gedachten.

The World of Interiors ligt bij de betere boekhandel op de schappen voor €8,50.

Afbeeldingen uit de desbetreffende alba zijn ook te bezichtigen op: www.kb.nl/galerie/alba

Heraldicum Disputationes, jaargang 2011, nr 1

2011-03-15T13:04:00.000+01:00

De inhoud van het eerste nummer van jaargang 2011 van Heraldicum Disputationes is als volgt:

Eenheid-dualiteit in het blazoen. Yon en yang, Mars en Venus, de beker en de degen, het hexagram, door Roger Harmignies
In de serie "Belgische bisschoppen in het buitenland", nr. 8: Mgr. Basileus 'Basiel'Tanghe, door Antoon Vandromme
Heraldische recyclage, door Dirk Coutereels
Het Schotse wapen in het aartsbisdom Mechelen-Brussel, door Hans van Heijningen
Geeft de morenkop in het wapen van Boezinghe zijn geheimen prijs?, door Noël Boussemaere

Bijzonder glas in "Tussen Kunst & Kitsch"

2011-03-10T11:55:00.000+01:00

Wapen Tilly

In de aflevering van 9 maart van het tv-programma Tussen Kunst & Kitsch werd een bijzonder glas ter beoordeling aangeboden. Het betreft een zogenaamd Bilby-glas. De familie Bilby maakte tussen 1760 en 1778 speciale glazen die Newcastle Baluster werden genoemd, naar de plaats van vestiging.

In dit geval een glas met daarop de geëmailleerde afbeelding van het wapen van de familie Tilly. De familie Tilly is bekend als de familie waarvan een prominent lid, de schoomeester Claes Tilly, naar verluid in 1695 de Haarlemmer Olie uitvond. De Koning Tilly Oprechte Haarlemmerolie-fabriek is nog steeds in Haarlem gevestigd, en een verre achterkleinzoon van Claes Tilly liet het glas beoordelen door de deskundige van Tussen Kunst & Kitsch in het Stedelijk Museum Alkmaar. Dit type glas is erg zeldzaam, zeker in Nederland. De geschatte waarde is € 25.000.

Zie aflevering Tussen Kunst & Kitsch vanaf 40:22 minuten. Of ga naar website van het programma.

Of bekijk de flash versie.

In dezelfde aflevering werden ook nog een paar mooie laat 18e eeuwse kussenbladen gepresenteerd. Eén geborduurd kussenblad met daarop de wapenafbeeldingen van Holland, Zeeland en Friesland. (Waarde ca. € 1.500) Op het andere kussenblad, in gobelin-techniek, het wapen van Rotterdam en het jaartal 1764. (Waarde ca. € 5.000.) Zie vanaf 35:32 minuten.

Zie ook Adel & Patriciaat@CBG.

'Wapenboek ten Ham' digitaal

2011-03-01T18:42:00.000+01:00

In de beeldbank van het Gemeentearchief Barneveld bevinden zich de gedigitaliseerde afbeelingen van de 100 wapentekeningen uit het Wapenboek ten Ham. Het betreft familiewapens van bekende Gelderse en Veluwse geslachten. Ze zijn volgens een notitie van ene W. ten Ham in het wapenboek gemaakt door diens grootvader E. ten Ham in de periode 1850-1865.

Uit naspeuringen in Genlias blijkt dat W. ten Ham kan worden geïdentificeerd als Willem ten Ham (* ca. 1894). Diens opa heette voluit Evert-Jan ten Ham en werd ca. 1832 geboren te Barneveld. Hij overleed aldaar op 31 december 1891, 59 jaar oud.
Evert-Jan ten Ham huwde op 19 april 1862 te Ede met Mietje Roskam. Ten tijde van zijn overlijden was hij winkelier in schildersbenodighden, maar volgens zijn kleinzoon ook een "kundig schilder". Dat zal hij dan niet van een vreemde hebben gehad, want Evert's vader Hendrik ten Ham (ca. 1804-1872) was schilder, Willem was schilder en Willem's vader, die eveneens Hendrik (1866-1936) heette, was ook schilder.
De familie heeft jaren lang een schilderszaak gehad in de Langstraat in Barneveld. Van Hendrik ten Ham E.J.zn (de vader van Willem) zijn een aantal fraaie pen- en krijttekeningen van o.a. de kerk van Barneveld en dorpsgezichten op de Langstraat te vinden in de zelfde beeldbank.

Zie het artikel van Anton C. Zeven over het Wapenboek te Ham op de website van het gemeentearchief Barneveld.
Voor de wapentekeningen zelf, ga naar de Beeldbank Barneveld. Zoek daar met het trefwoord "Wapenboek" en je vindt ze allemaal keurig op een rijtje.

Wapens van Amerikanen met Nederlandse wortels

2011-02-25T10:33:00.000+01:00

De New York Genealogical and Biographical Society (NYGBS) heeft onlangs een boek gepubliceerd getiteld An Armory of American Families of Dutch Descent. In het boek zijn artikelen verzameld die tussen 1933 en 1941 zijn geschreven door William J. Hoffman (1882-1955). Hoffman was geboren in Rotterdam en emigreerde in 1909 naar de VS. In New York ontwikkelde hij een passie voor genealogie en heraldiek. Hij werd gezien als dé autoriteit in de VS op het gebied van Nederlandse familiewapens.

De artikelen, voor dit boek bijeengebracht door Francis J. Sypher jr., zijn eerder gepubliceerd in de New York Genealogical an Biographical Review en de New England Historical and Genealogical Register.
In het boek vind je uiteraard veel bekende namen van families van Nederlandse herkomst. Deze hebben zich voor een deel in voormalig Nieuw Amsterdam en Nieuw Nederland (zie daarover deze bijdrage) gevestigd voordat de Engelsen de koloniën in 1664 overnamen, maar voor een groot deel ook pas (lang) nadien.

Onderstaand plaatje toont een greep uit de familienamen die voorkomen in het boek.

Formeel was het boek (382 pag.) alleen bij voorinschrijving verkrijgbaar, maar mogelijk dat via de website van de NYGBS toch nog exemplaren te koop zullen worden aangeboden. De liefhebber kan in ieder geval terecht in de studiezaal van het CBG om het boek te raadplegen.

Registraties bij Fryske Rie foar Heraldyk 2010 en 2009

2011-02-18T16:42:00.001+01:00

In het Genealogysk Jierboek 2010 van de Fryske Akademy een opgave van de nieuw geregistreerde familiewapens bij de Fryske Rie foar Heraldyk. De namen zijn: Bosma, Hettinga, Steerenberg, Van der terp en Veenstra.

In het Genealogysk Jierboek 2009 werden de wapens gepubliceerd van de volgende families: Anema, Bosma, Cuiper, Dijkstra, Gerbrandy-Baird, Kapinga / Kapenga, Koopmans, Mulder, Oudega, Rinkes, Van Sinderen, Van der Spoel, Trepstra, Tuninga, Vegers, Wijbenga, Van der Zee

Zie www.fryskeakademy.nl

"Nouvel Amorial Valaisan" digitaal

2011-02-15T14:05:00.000+01:00

De twee delen van het 'nieuwe wapenboek van het Zwitserse kanton Valais / Wallis' gewijd aan de families uit het gelijknamige kanton zijn digitaal te raadplegen op internet. De tekeningen zijn van de hand van Jean-Claude Morend en de teksten van Léon Dupont Lachenal. De boeken zijn tweetalig uitgevoerd, vandaar de titel Nouvel Amorial Valaisan / Neues Walliser Wappenbuch. Tweetalig wil in dit geval zeggen dat de lemma's afwisselend in het Frans of in het Duits gesteld zijn.

Deel 1 dateert uit 1974 en Deel 2 uit 1984. Beide zijn alfabetisch geordend en ze lopen allebei van A tot Z. In het tweede deel staan families waarnaar het onderzoek in 1974 nog onvoldoende afgerond was. Dat wil zeggen dat je, wanneer je een bepaalde familie zoekt, beide delen moet raadplegen.

Nouvel Amorial Valaisan, deel 1 (1974)
Nouvel Amorial Valaisan, deel 2 (1984)

De Griffioen in gemeentewapens van Pommern

2011-02-07T10:08:00.000+01:00

In nummer 4 van de 53e jaargang (2010) van Der Herold, Vierteljahrsschrift für Heraldik, Genealogie und verwandte Wissenschaften, staat een uitgebreid artikel over (de geschiedenis van) de griffioen in de gemeentewapens van de Duitse landstreek Pommern. Der Greif in der pommerschen Kummunalheraldik, van Ludwig Biewer. De Griffioen vinden we ook terug in het Grosse und Kleine Landeswappen van het Bundesland Mecklenburg-Vorpommern (zie afbeelding). Dat Bundesland beslaat grofweg het kustgedeelte van het voormalige Oost-Duitsland.

Abonnement: € 35,- / jaar.
Zie ook: www.Herold-Verein.de

Bijzonder wapenporselein bij "Tussen Kunst & Kitch"

2011-02-03T09:50:00.000+01:00

In de aflevering van het AVRO tv-programma "Tussen Kunst & Kitsch" van woensdag 2 februari 2011 (opgenomen in het Bonnefantenmuseum te Maastricht) toonde een deelnemer een porseleinen bord van rond 1700 met daarop het wapen van de Zuid-Nederlandse regio Namur. Het bord maakte deel uit van een serie van acht. De deelnemer gaf aan de gehele serie te bezitten. Het betreft zogenaamd Chine de commande en is bijzonder waardevol.

De passage over deze uit heraldisch oogpunt bijzondere vondst is in onderstaand embedded venster van Uitzending Gemist te zien vanaf 40:00 minuten.

Of bekijk de flash versie.

Of ga naar het overzicht van het programma Tussen Kunst & Kitsch bij Uitzending gemist en kies het programma van 2 februari 2011.

In 2003 is in Luxemburg in het Musée National d'Histoire et d'Art een gespecialiseerde tentoonstelling gewijd aan zulk soort porselein: Hybrides. Porcelaines chinoises aux armoiries territoriales européennes. Zie deze link voor een korte Franstalige beschrijving. Ter gelegenheid van deze expositie verscheen een catalogus van J.L. Mousset en U. Degen. Deze publicatie telt 122 pagina's en veel illustraties (ISBN 28 7985 003 7) en is o.a. in te zien in de studiezaal van het CBG te Den Haag..

De Nederlanders behoorden tot de grootste importeurs van Chinees porselein in de achttiende eeuw. Vooral in de periode 1730-1750 lieten zij wapenserviezen met fraaie afbeeldingen van familiewapens maken. CBG-medewerker Jochem Kroes schreef daarover het standaardwerk Chinese Armorial Porcelain. Het boek bevat een inventaris van 455 van deze wapenserviezen en vele afbeeldingen. Zie hier voor de index op de 455 familienamen.
Het is de eerste overzichtpublicatie betreffende de Nederlandse markt. Dit luxueus uitgevoerd boek kan ( á € 150,-) worden besteld via de website van het CBG.

"Wappenbuch des Westfälischen Adels" digitaal

2011-02-02T13:45:00.000+01:00

Het Wappenbuch des Westfälischen Adels werd in 1901 / 1903 uitgegeven door genealoog-heraldicus Max von Spießen (1852-1921). het Wappenbuch bestaat uit 2 delen. Deel 1 bevat een alfabetisch overzicht van familienamen met de blazoenering, en Deel 2 bevat wapentekeningen (in kleur) van de hand van Adolf Matthias Hildebrand (1844-1918).

Wappenbuch Westfälischen Adels - Deel 1 (alfabetisch / blazoenering)
Wappenbuch Westfälischen Adels - Deel 2 (wapenafbeeldingen)

"Baltisches Wappenbuch" digitaal

2011-01-24T16:28:00.000+01:00

Via de website van de Bayerische Staatsbibliothek kan men Baltisches Wappenbuch. Wappen sämmtlicher, den Ritterschaften von Livland, Estland, Kurland und Oesel zugehöriger Adelsgeschlechter (Stockholm 1882) van Carl Arvid von Klingspor digitaal raadplegen. Klik hier.

De blauwe kroon van de Habsburgse leeuw

2011-01-14T13:41:00.000+01:00

In het Duitse tijdschrift Archiv für Familiengeschichtsforschung (AfF), jaargang 14 (2010) nr. 4, een interessant zeven pagina's tellend artikel van de hand van Klaus Mai getiteld Das Rätsel der blauen Krone des habsburgischen Wappenlöwen. Oftewel: het raadsel van de blauwe kroon van de Habsburgse wapenleeuw.
Een zoektocht naar de herkomst van de blauwe kroon op de rode leeuw in het wapen van de Habsburgers.

AfF is een uitgave van Institut für Personengeschichte die wordt gepubliceerd bij Degener Verlag. Een jaarabonnement op dit kwartaalblad kost € 29,-. Losse nummers á € 8,- zijn via internet verkrijgbaar.

Rouwborden in St. Maartenskerk te Tiel - deel 2

2011-01-13T13:21:00.000+01:00

In jaargang 32 nummer 1 (2011) van De Drie Steden, Regionaal-historisch tijdschrift voor het Rivierenland, staat het tweede deel van de artikelenreeks over De rouwborden in de St. Maartenskerk te Tiel, door A. Vollebregt-van Grol. Eerder meldden we hier al het eerste deel, met meer details over de inhoud. Zie aldaar.

De Drie Streden is een uitgave van het Regionaal Archief Rivierenland en verschijnt drie keer per jaar. Losse nummers kosten € 5,-, een abonnement kost € 12,50 per jaar. Email: info@regionaalarchiefrivierenland.nl

Terugblik op CBG wapenregistraties 2010

2011-01-12T11:33:00.000+01:00

door Guus van Breugel

Nu 2010 afgerond is, kunnen we tevreden terugblikken op 27 leuke, boeiende en vooral kleurrijke wapenregistraties. De aanvragende personen / families kwamen uit diverse hoeken van Nederland en daarbuiten. De families Nolten, Kraaijenhagen, Schless en Stikkelbroeck kwamen uit de Duitse landen en de families Troisfontaine (Visé), Brosi (Bern) kwamen vanuit het Zuiden naar Nederland.

Een aantal nieuwe ontwerpen kwam voor de rekening van Mr. J.T Anema, P. Bultsma, C.E.G. ten Houte de Lange, H. K. Nagtegaal, A.F. Looije, R.J.P.M. Vroomen en R. Visser. De overige nieuwe wapens werden ontworpen door CBG-medewerkers H.C. 't Jong en A.J.C. van Breugel.

In totaal werden er van deze 27 aanvragen 7 wapens ingeschreven met een oude oorsprong: Corbey, 't Hoen, Smits, Jonker, Amsing, Van Breugel en Schless. In een paar gevallen werden voor deze oude wapens kleuren vastgesteld of werd het oude wapen op basis van historische gronden enigzins aangepast.
Met plezier denk ik terug aan de vondst van de originele wapenkleuren van de familie Amsing zoals die op een boerderij-schouw te Usquert (Noord-Groningen) voorkomt. Dankzij de alertheid van ons commissielid R. Alma en de aanvrager konden we hier tijdig de juiste beslissing nemen en kiezen voor groene in plaats van zilveren klavertjes. Ook de aanvraag 't Hoen leverde de nodige historische verassingen, compleet met laatmiddeleeuwse en vroegmoderne vidimi en notariële akten om het welgeborenschap en het oude rechtmatige gebruik van het familiewapen aan te tonen. Een andere verassende aanvraag was voor de familie Smits. Uitgangspunt was het ontwerpen van een nieuw wapen, maar enig extra onderzoek leidde tot een historisch wapen dat onder andere door Jan Jansz. Smits, heer van Ouderkerk, gevoerd was. Kort na deze ontdekking leidde een fietstochtje langs Oudewater tot een toevallige vondst in de etalage van een antiquair, waar het 'vergeten' wapen in de vorm van een achttiende-eeuwse gravure, ingelijst en wel, te koop werd aangeboden!
Ons plan is om op korte termijn de ontwikkelingen rond enkele van deze registraties via ons kwartaalblad 'Genealogie' als casus uit de doeken te doen, zodat het grote publiek zicht krijgt op welke verassingen (en tijdelijke tegenslagen) zich bij de zoektocht naar- en registratie van een wapen kunnen voordoen.

Erfelijke heraldiek zou met een vrouw begonnen zijn

2011-01-04T13:25:00.000+01:00

Volgens het artikel "Die Mutter aller Wappen" van Arnold Rabbow, in het Herold-Jahrbuch (deel 15, 2010), zou de erfelijke heraldiek met een vrouw begonnen zijn: Isabella van Vermandois. Gewoonlijk zag men de man en zijn nakomelingen als de dragers van een wapen bij uitstek omdat zij de wapens hanteerden, maar toch zijn van vrouwen al heel vroeg voorbeelden van familiewapens bekend. Mahaut van Nevers zegelde rond 1234 zelfs met een wapen met een leeuw, dat noch het wapen van haar vader, noch dat van haar echtgenoot was.

Het blauw-goud geschaakte wapen van Isabella van Vermandois (1085-1131) wordt door de auteur als het eerste echte erfelijke familiewapen gezien. Opvallend in het verhaal is dat Isabella het wapen op haar man en kinderen overdraagt in plaats van andersom!
Isabella was de dochter van Hugo, graaf van de in Noord-Frankrijk gelegen streken Vermandois en Valois.
Vader Hugo was een strijdgenoot van Godfried van Bouillon en de zoon van Hendrik I, koning van Frankrijk. Hugo, die al in 1102 stierf, zou geen erfelijk wapen gevoerd kunnen hebben, omdat wapens toen volgens de gangbare theorie nog niet erfelijk waren. Maar er zou een andere lijn zijn waarlangs het bekende schaakwapen vererfd zou kunnen zijn, namelijk via Isabella's moeder, Adelaide, dochter van Herbert IV, graaf van Vermandois en Valois. Isabella's zus, Mathilde, huwde met Raoul van Beaugency, die eveneens met het Vermandois schaakwapen zegelde. Isabella zelf huwde op veertienjarige leeftijd Robert I van Beaumont, graaf van Meulan. Zij kregen 14 kinderen waaronder Waleran, graaf van Meulan en Worchester. Later knoopte zij een liefdesverhouding aan met Willem II van Warenne, graaf van Surrey (overl. 1138) en kreeg daaruit een dochter. Na een huwelijk met haar minnaar (intussen had al een scheiding van Waleran plaatsgehad) volgde nog een zoon, Willem III van Waremme, die in 1149 in Anatolië sneuvelde. Het schaakwapen vond navolging bij Isabella's nakomelingen in Groot-Bittannië (zie illustratie hierboven).

De auteur suggereert dat Isabella zelf een wapenvoerster was, maar daarvoor is geen enkel bewijs. Hooguit dat ze als schakel gefungeerd kan hebben in de overdracht van het bewuste schaakwapen. Daarbinnen is wel bijzonder dat al in deze vroege periode vrouwen een wapen konden overdragen op hun nageslacht.

Prijs Jahrbuch € 22,-. Voor leden van Der Herold gratis. Lidmaatschap € 35,-. Zie website Der Herold.

Heraldiek van Abdijen en Kloosters Nr 23: De abdij van Sint-Geertrui te Leuven

2011-01-04T10:54:00.000+01:00

In de reeks Heraldiek van Abdijen en Kloosters is onlangs het 23ste deel verschenen, geschreven door Edmond Willems. Het is volledig gewijd aan de Abdij van Sint-Geertrui te Leuven.

A5 formaat, 40 blz., waarvan 32 in kleur. Prijs voor abonnees van Heraldicum Disputationes: € 4,50; niet-abonnees € 5,00. Verzendkosten België: € 2,00; buitenland: € 6,00. Zie website.

Boek: Wapenborden van het Zilvermuseum Sterckshof

2010-12-27T16:21:00.000+01:00

Het Zilvermuseum Sterckshof in Antwerpen bezit een grote collectie rouwborden van oude adellijke families uit Antwerpen. Hoe het museum in het bezit van die collectie is gekomen is onbekend. De collectie bestaat uit exemplaren van begin 18e eeuw tot en met de 20e eeuw. In totaal bijna 80 borden zijn afgebeeld, beschreven en geïdentificeerd in een boekwerk getiteld Wapenborden van het Zilvermuseum Sterckshof, door Stefan Crick.

Stefan Crick, A.-M. Claessens-Peré (eindredactie), Wapenborden van het Zilvermuseum Sterckshof, Antwerpen 2005, 95 pagina's full color (Sterckshof Studies, 28), ISBN 90-6625-076-3.

Het boek is nu te koop voor slechts € 5.- ex. verzendkosten. Zie website. (Scroll naar beneden)

Schweizer Archiv für Heraldik, jaargang 2010, nr 2

2010-12-27T15:40:00.000+01:00

Schweizer Archiv für Heraldik is een halfjaarlijks tijdschrift dat wordt uitgegeven door het Schweizerische Heraldische Gesellschaft. Het tijdschrift wordt drietalig uitgegeven, waarbij de taal waarin artikelen zijn opgesteld afhankelijk is van de keuze van de auteur. Daardoor zijn de artikelen afwisselden in het Duits, Frans of Italiaans. Voor de gemiddelde Nederlander betekent dit dat tenminste een deel van de artikelen niet of alleen moeizaam te lezen is.
Toch hier een overzicht van de afwisselende inhoud van het tweede nummer van jaargang 2010.

Stemmario delle Famiglie di Mendrisio, door Carlo Maspoli
Zofingia HSG mit eigenem Wappen, door Rolf Kälin
Die Berther der Landschaft Dosentis im Spiegel der Heraldik, door Aluis Maissen
Quelques armoiries oubliées de chevaliers de Rhodes, door Jean-Bernard de Vaivre
Les armoiries de la nouvelle commune de Clos du Doubs (JU), door Gaëtan Cassina-Corbat

Een abonnement kost CHF 90,-
Zie de (drietalige) website voor meer informatie.
Het tijdschrift kan ook worden ingezien in de leeszaal van het CBG te Den Haag.

Heraldicum Disputationes, jaargang 2010, nr 4

2010-12-27T14:12:00.000+01:00

De inhoud van het vierde nummer van jaargang 2010 van Heraldicum Disputationes is als volgt:

In memoriam Daniel de Bruin, door Marc Van de Cruys
Adelbrieven (Belgische) verleend in 2009, door Paul de Win
De zonnewijzer van Bizencourt, door Dirk Coutereels
In serie Heraldische kunstenaars: Karel van den Sligtenhorst, door Marc Van de Cruys
Overzicht inhoud 2010
Index op persoonsnamen 2010
Disputationes

Uitgever: Marc van de Cruys, Krommelei 47, 2110 Wijnegem (België)
Prijs: € 15,- per jaar, € 4,50 voor losse nummers (€ 6,- voor Nederland)
Zie http://users.telenet.be/homunculus/heraldiek.html

Heraldisch Tijdschrift, jaargang 2010, nr. 4

2010-12-27T12:53:00.000+01:00

In het vierde nummer van de jaargang 2010 van het Heraldisch Tijdschrift, de periodiek van de Afdeling Heraldiek van de Nederlandse Genealogische Vereniging, als hoofdgerecht een uitgebreid artikel van Anton Zeven getiteld "Definities en classificatie van typen van persoonlijke merken met voornamelijk Nederlandse voorbeelden". De revue passeert een grote verscheidenheid aan merktypen, zoals huismerken, tonnenmerken, veemerken, goud- en zilversmidmerken, zerkmerken etc.

Verder:

In de serie hedendaagse heraldische kunstenaars: Trudie Demoed, door Bernard Grothues
Overheidsheraldiek (4), door J.A. de Boo, gewijd aan bisdommen en basilieken
Cachet afkomstig uit de familie Hallungius, door N.J.M. Biezen
In memoriam Daniel de Bruin, door William Coolen
De rubriek "op de keper beschouwd", met vragen en reacties van lezers.

Heraldisch Tijdschrift verschijnt vier keer per jaar. Een abonnement kost € 15,- per jaar. Email: w.van.zon@hccnet.nl

Rouwborden CBG op Merwede-tentoonstelling

2010-12-13T10:40:00.000+01:00

Door Henk 't Jong

Het CBG heeft twee wapenborden uit zijn collectie uitgeleend voor een tentoonstelling in Dordrecht genaamd Riddersporen. Herinneringen aan Huis te Merwede. De tentoonstelling is vanaf 29 januari 2011 te zien in Het Hof, de sfeervolle expositieruimte in de refter van het voormalige Augustijnenklooster in de oude binnenstad van Dordrecht.

Het betreft een klein ruitvormig rouwbord met alleen het geschilderde wapenschild van een familie Van der Merwede, met een parelkroon erboven, en een veel groter, geheel uit hout gesneden exemplaar dat duidelijk tot dezelfde familie behoorde. Beide zijn te dateren in de achttiende eeuw. In tegenstelling tot het wapen van de middeleeuwse Van der Merwedes, dat op een rood veld een rechte zilveren dwarsbalk vergezeld van vijftien gouden penningen of bezanten laat zien, is de dwarsbalk op beide rouwborden golvend. Dat duidt aan dat we hier met een breuk te maken hebben.

De hoofdtak van de bekende middeleeuwse familie Van der Merwede telde vanaf 1243 zeven opeenvolgende Daniëls, maar stierf in 1403 uit. Maar er waren nog zijtakken en één daarvan was die van Dirk van de(r) Merwede, ridder, heer van Eethen en Meeuwen (ca. 1383-1452). Hij was een telg uit een zijlijn die al in de vroege veertiende eeuw heer van Sliedrecht was, in de Grote Waard op de zuidelijke oever van de Merwede. Hij kan gezien worden als de laatste echte mannelijke Merwede. Hij had namelijk slechts twee dochters als wettige nakomelingen. Daarnaast ‘teelde’ hij echter ook nog een drietal natuurlijke zonen bij een juffrouw Van Uitwijck. Eén van die bastaarden was de zoveelste Daniël van der Merwede, overleden ca 1512, die voor nageslacht zorgde dat nog tot in de negentiende eeuw actief was in Oost-Nederland. De mannelijke leden van die familie waren voornamelijk leidinggevende militairen, terwijl enkele andere telgen openbare functies vervulden in Zwolle en Kampen.

Halverwege de negentiende eeuw was er nog maar één tak over toen Joan Frederik van der Merwede in 1847 overleed. Hij had elf kinderen, waaronder vier zonen. Zijn vrouw vertrok, met alle kinderen, op 22 februari 1848 naar Amerika. In de census van New York voor het jaar 1880 werd Emanuel, één van de zonen, genoemd als hoofd van een gezin. De anderen, behalve een inwonende zus, komen niet in die census voor; wie weet zijn ze naar het Westen getrokken. Het gezinshoofd noemde zich Emanuel Merwede en was bloemist. Zijn gezin zorgde voor een nageslacht dat tot nu toe als Van der Merwede in de US voorkomt. Emanuel kwam overigens ook nog een enkele keer in de archieven voor met de titel baron, maar daar had hij geen recht op. De familie heeft nooit deel uitgemaakt van de Nederlandse adel van na 1815. In de US kraaide daar natuurlijk geen haan naar. Latere generaties hebben zich, voor zover bekend, niet meer van die titel bediend.

Hoe de rouwborden (er bestaat nog een derde die lijkt op het grote gebeeldhouwde exemplaar) bij het CBG terechtgekomen zijn is niet bekend. Dat ze van de Van der Merwedes uit Oost-Nederland afkomstig zijn is duidelijk, want van deze familie zijn ook enkele oude zegels bekend die hetzelfde wapen laten zien. Eén heeft er zelfs een randschrift met de naam Robbert van der Merwede, een achttiende-eeuwse magistraat.

Volgend jaar heeft iedereen dus de mogelijkheid de borden van dichtbij te bekijken in Dordrecht. Daarna kan de onlangs geconsolideerde ruïne van het vroeg veertiende-eeuwse Huis Te Merwede aan de gelijknamige rivier bezocht worden. Van het huis zal op de tentoonstelling ook een virtuele versie te zien zijn, inclusief een reconstructie van de zaal van de hand van ondergetekende.

Heraldische manuscripten van Jan Theodoor van Boecop ontdekt.

2010-12-06T16:54:00.000+01:00

De Hoge Raad van Adel ontving vorig jaar van de Stichting der heerlijkheden Oosterland, Sirjansland enOosterstein een aantal bijzondere oude wapenboeken en genealogische manuscripten. Enkele daarvan waren toe te schrijven aan de zeventiende-eeuwse katholieke edelman Jan Theodoor van Boecop.
Jan Theodoor van Boecop stamde uit een oorspronkelijk Gelders-Overijsselse familie waartoe enkele kunstenaars zijn te rekenen: zijn overgrootmoeder was de bekende schilderes Mechteld toe Boecop geb. van Lichtenberch en twee oudtantes komen als schilderes voor in Kampen.

Het werk van Jan Theodoor van Boecop betreft voornamelijk de heraldiek van Gelderse, Overijsselse en Utrechtse geslachten. In zijn manuscripten zijn ook afbeeldingen van rouwborden in kerken en glazen in woonhuizen te vinden. Tot nu toe was Van Boecop als heraldicus volledig onbekend. Meer bijzonderheden over zijn achtergronden en werk zijn te vinden in een artikel van E.J. Wolleswinkel, dat in december verschijnt in De Nederlandsche Leeuw, het tijdschrift van het Koninklijk Nederlandsch Genootschap voor Geslacht- en Wapenkunde. Losse nummer van De Nederlandsche Leeuw kosten € 15.- en zijn via de website van het KNGGW te bestellen.

Bijzonder handschrift in "Tussen Kunst & Kitsch"

2010-12-02T10:39:00.000+01:00

In de aflevering van het AVRO tv-programma "Tussen Kunst & Kitsch" van woensdag 1 december (opgenomen in het Vlaamse Sint-Niklaas) toonde een deelnemer een 18e eeuws handschrift dat hij uit een vuilcontainer had gered. In het handschrift niet alleen genealogische aantekeningen over de Gentse familie Van der Vynckt, maar ook vele genealogische schema's en wapentekeningen. Veel bekende Gentse geslachten komen daarbij aan bod.

De passage over deze uit genealogisch en heraldisch oogpunt bijzonder leuke vondst is in onderstaand embedded venster van Uitzending Gemist te zien vanaf 14:05 minuten.

Of bekijk de flash versie.

Of ga naar het overzicht van het programma Tussen Kunst & Kitsch bij Uitzending gemist en kies het programma van 1 december 2010.

De huidige eigenaar gaf aan dat hij het handschrift mogelijk zal schenken aan een archief. Met een beetje geluk is het straks te bewonderen bij De Zwarte Doos.

Grafzerken van de Sint-Jan, de website

2010-11-30T11:01:00.000+01:00

Zondag 28 november is de website gewijd aan de Grafzerken van de Sint Jan te Den Bosch online gegaan.

De website heeft nog een paar kleine startprobleempjes, maar het geheel ziet er erg veelbelovend uit.

Aan te raden is om vooralsnog op naam te zoeken via de subpagina "Grafzerken" en vervolgens de zoekfunctie van je internetbrowser. De zoekfunctie van de website zelf geeft nog te veel ongewenste resultaten.
Zie ook onze blog van 8 oktober over het boekwerk dat aan de grafzerken is gewijd en de blog van De Digitale Archivaris over de website.

Collectie lakzegels Euregionaal Historisch Centrum

2010-11-26T10:28:00.000+01:00

In maart 2010 zette het Euregionaal Historisch Centrum (Sittard, Geleen, Born) een mooie collectie van ca. 1600 lakzegels online. Dat is door weinigen buiten de regio gesignaleerd.

De collectie werd in 2002 verkregen via Museum het Domein te Sittard, museum voor stedelijke historie en moderne kunst. In de loop van 2004 heeft vrijwilliger Theo Sigmund de zegels gefotografeerd en vervolgens beschreven op naam en plaats en waar mogelijk ook qua datering. Als "Zegelboek Stadsarchief Sittar-Geleen" kende de collectie ook al een papieren uitgave.

In de collectie komen ook nogal wat zegels voor van mensen van buiten de regio. De zegels worden per acht stuks op A4 als pdf gepresenteerd. In de aparte index / inhoudsopgave kan worden gezocht op naam. Daarna vergt het enig bladerwerk door verschillende subgroepen in de rechtermarge (burgers, adel, gemeenten etc.) om de zegel van de gewenste naam terug te vinden. Ga naar de zegelcollectie.

Zoeken in de nieuwe beeldbank van het Euregionaal Historisch Centrum op het woord "wapen" of "familiewapen" levert nog eens 25 foto's op van wapens op regionale gebouwen, glas-in-lood etc.

Boek: Wapenboek Hoogheemraadschap Delfland (1282-1780)

2010-11-22T10:40:00.000+01:00

Op vrijdag 5 november 2010 presenteerde de Hollandse vereniging voor Genealogie "Ons Voorgeslacht" de publicatie Wapenboek van het Hoogheemraadschap van Delfland. Wapens en biografieën van de baljuws, dijkgraven en hoogheemraden van Delfland (1282-1780). In dit boek, van de hand van Hans Nagtegaal, staan naast reproducties van de wapentekeningen uit het wapenboek van het Hoogheemraadschap Delfland ook korte biografische beschrijvingen van de verschillende wapenvoerders, stuk voor stuk vooraanstaande figuren uit de historie van Delfland. Het boek telt 79 pagina's, inclusief index, en is verkrijgbaar via de website van Ons Voorgeslacht. Inclusief verzendkosten is de prijs € 15,- (leden € 10,-)

Boek: Orden & Ehrenzeichen. Handbuch der Phaleristiek.

2010-11-19T12:16:00.000+01:00

Het is aardig om in dit Heraldisch Dossier ook aandacht te schenken aan buurwetenschappen en aanverwante disciplines. Eén daarvan is de Faleristiek, de wetenschap die zich bezig houdt met onderscheidingen en ridderorden. Onderscheidingen hebben ook vaak in een belangrijk heraldisch aspect.

In Duitsland verscheen onlangs het boek Orden & Ehrenzeichen. Handbuch der Phaleristiek van de hand van Eckart Henning en Dietrich Herfurt. De publicatie kan met recht een handboek worden genoemd. Het behandelt de (geschiedenis van) van het vakgebied en de verschillende soorten orden, geeft een overzicht van gebruiken, relevante literatuur en archieven en tips voor verzamelen en bewaren.
Ook is er aandacht voor de "Nachbarwissenschaften" zoals uiteraard genealogie en heraldiek, maar ook numismatiek, zegelkunde (Sphragistik), symboliek, vlaggenkunde (Vexillologie), kunst- en kostuumgeschiedenis, materiaalkunde en "Sozialpsychologie".

Auteur Echart Henning bekleedt een ereprofessoraat archiefwetenschappen en historische hulpwetenschappen aan de Humboldt Universiteit in Berlijn en was tot 2006 directeur van het Archiv zur Geschichte der Max-Planck-Gesellschaft in Berlijn. Co-auteur Dietrich Herfurt is voorzitter van de wetenschappelijke adviesraad van het Deutschen Gesellschaft für Ordenskunde.

Het boek is full colour uitgegeven, telt 363 pagina's en is verkrijgbaar bij de Uitgeverij Böhlau.
Tot 1 januari 2011 kost het boek € 49,90, daarna € 59,90.

Veiling Wapenborden Grote Kerk Breda

2010-11-09T16:51:00.000+01:00

In het jaar dat de Grote Kerk van Breda 600 jaar bestaat heeft een bijzondere expositie plaatsgevonden met de titel: Woord & Wapen, in dienst van de Nassaus. Onderdeel van die expositie waren 277 gereconstrueerde wapenborden. Deze wapenborden worden, net als in 1798, per opbod verkocht. Alleen gebeurt het deze keer door middel van een veiling op internet. De opbrengst komt ten goede aan de restauratie en het onderhoud van de Grote Kerk. U kunt dus in het bezit komen van een uniek wapenbord met uw familienaam er op (of de straatnaam waarin u woont, of de wijk waarin u woont, want die namen komen ook voor). Hoe gaat dat in zijn werk ?

U gaat naar de site van de Grote Kerk (www.grotekerkbreda.nl). Op de Homepage treft u een banner aan waarop staat Veiling Wapenborden. U klikt op deze banner en komt dan op de pagina van de veiling.
U zoekt op naam: op de Veilingpagina staan alle namen die op de wapenborden voorkomen, alfabetisch gerangschikt. U klikt op een letter en komt dan bij de A, B, C, enzovoort.
Achter de naam staat een nummer. Dat nummer correspondeert met een wapenbord. Op de pagina Wapenborden zoekt u het wapenbord met dat nummer. Als u op de foto klikt wordt het bord vergroot en kunt u details zien.
Als u dat bord wilt kopen doet u een bod op dat bord via email info@grotekerkbreda.nl.
U vermeldt uw naam, adres, telefoonnummer, het nummer van het wapenbord en het bedrag dat u voor het bord biedt. Voor kleine borden is de minimumprijs € 50, voor grote borden de minimumprijs € 100. U krijgt van uw bod per mail een bevestiging.
Als iemand anders ook op dat bord biedt, dan krijgt u dat (opnieuw per mail) te horen en kunt u, als u dat wilt, een hoger bod uitbrengen.
Halverwege december (nader bericht volgt) sluit de internetveiling en wordt er een afspraak gemaakt om het bord aan u over te dragen.

Rietstap 2e druk digitaal

2010-11-03T11:36:00.000+01:00

Ook de twee delen Amorial general van J.P. Rietstap (tweede druk) zijn digitaal te raadplegen op www.archive.org.

Voluit luidt de titel: Rietstap, Johannes Baptist, Armorial général: précédé d'un dictionnaire des Termes du blason, 2 volumes, deuxième éditon, Gouda 1828-1891

Hier volgen de separate links naar de twee opeenvolgende delen:

"Armorial universel" digitaal

2010-11-03T10:38:00.000+01:00

Op de website www.archive.org zijn ook de twee delen van Armorial universel van Jouffroy d'Eschavannes digitaal te raadplegen. De boeken bevatten o.a. mooie afbeeldingen in kleur.

De officiele titel luidt voluit: Eschavannes, Jouffroy de, Armorial universel; précédé d'un traité complet de la science du blason, et suivi d'un supplément, 2 volumes, Paris 1844.

Hier volgen aparte links naar de twee opeenvolgende delen:

"Sceaux armoriés des Pays-Bas et des pays avoisinants" digitaal

2010-11-03T10:15:00.000+01:00

Op de website www.archive.org zijn de vier delen van Sceaux armoriés des Pays-Bas et des pays avoisinants van J.Th. de Raadt gedigitaliseerd te raadplegen.

De volledige titel van de boeken luidt officieel:
Raadt, J.Th. de, Sceaux armoriés des Pays-Bas et des pays avoisinants (Belgique-Royaume des PaysBas-Luxembourg-Allemagne-France). Recueil historique et héraldique, 4 volumes, Bruxelles 1899-1903

Hier volgen vier aparte links naar de vier opeenvolgende delen:

Daniel de Bruin (1950) overleden op 19 oktober 2010

2010-10-25T10:11:00.000+02:00

Tot onze spijt is op 19 oktober jongstleden heraldisch kunstenaar Daniel de Bruin (1950) onverwacht overleden. De Bruin was autodidact en gespecialiseerd in het heraldisch ex libris. Zijn ontwerpen waren modern en gedurfd. Aanvankelijk werkte hij in een bijna kubistische stijl en werd hij in Nederland niet heel erg 'gezien'. Desalniettemin oogstte hij des te meer succes in het buitenland. Ook in zijn latere, ingetogener maar nog steeds grafische oeuvre, was het werken met gefacetteerde kleurvlakken karakteristiek. We hadden nog heel veel werk van hem willen zien en zullen hem als collega en inspirator missen.

Voor meer informatie kunt u naar zijn website: http://www.heraldicermine.com/

Der Herold, jaargang 2010, nummer 3

2010-10-18T10:25:00.000+02:00

In nummer 3 van de 53e jaargang van Der Herold, Vierteljahrsschrift für Heraldik, Genealogie und verwandte Wissenschaften, aandacht voor nieuwe wapens van Gemeinde, Bezirk, Amt, Stadt of Landkreis in Duitsland: Neue kommunale Wappen des Jahres 2009.

Ook in Duitsland worden nieuwe wapens ontworpen naar aanleiding van herindelingen en wat dies meer zij. Uitgelegd wordt o.a. dat er geen algemeen Duitse regelingen bestaan voor het aannemen van nieuwe wapens. Dit heeft uiteraard te maken met de federale structuur van het land.
In deze aflevering van Der Herold vind je naast de blazoenering van de nieuwe wapens ook informatie over de ontwerpers en een afbeelding.

Abonnement: € 35,- / jaar.
Zie ook: www.Herold-Verein.de

Rouwborden in St. Maartenskerk te Tiel

2010-10-14T10:57:00.000+02:00

In jaargang 31 nummer 2 (2010) van De Drie Steden, Regionaal-historisch tijdschrift voor het Rivierenland, staat een uitgebreid artikel over De rouwborden in de St. Maartenskerk te Tiel. Het gaat om een aantal 18e eeuwse rouwborden van leden van de familie Van den Steen. Niet alleen worden de rouwborden uitgebreid beschreven, maar ook de deels oudere genealogie van de familie komt uitgebreid aan bod, met leuke details over de meest aansprekende individuen.

Daarbij eveneens geparenteerde families als Craeyvanger, Bicker, Verbolt en Van Eck van Panthaléon. Het artikel is geschreven door J.J.M. Vollebregt-Van Grol en beslaat 16 pagina's. Voor het volgende nummer van De Drie Steden staat een tweede artikel over de Tielse rouwborden en de familie Van den Steen gepland.

De Drie Streden is een uitgave van het Regionaal Archief Rivierenland en verschijnt drie keer per jaar. Lossen nummers kosten € 5,-, een abonnement kost € 12,50 per jaar. Email: info@regionaalarchiefrivierenland.nl

Heraldische portretten door Jos Goolenaerts

2010-10-11T11:17:00.000+02:00

Jos Goolenaerts (1913) is wellicht één van de bekendste Antwerpse heraldici. Al meer dan 50 jaar houdt hij zich bezig met wapenkunde. Als auteur debuteerde hij in 1967 in het lokale “Gemeentenieuws” van Deurne (Antwerpen) en van toen af schreef hij honderden heraldische artikelen in een groot aantal heemkundige, geschiedkundige en genealogische publicaties in de regio Antwerpen. Hij illustreerde die zelf. Jos Goolenaerts is op artistiek gebied autodidact en creëerde zodoende een heel eigen stijl waardoor zijn heraldische tekeningen vrijwel onmiddellijk herkenbaar zijn. Naast geïllustreerde heraldische artikelen tekende en schilderde hij wapens op verzoek van verenigingen, vrienden en kennissen zodat het totaal aan tekeningen onderhand een veelvoud van duizend bedraagt.

Naast zijn publicaties amuseerde hij zich met het maken van 'heraldische portretten'. ‘Want’, zo zegt hij zelf: ‘het is gemakkelijk genoeg om een afbeelding van een bekend persoon te vinden. Maar diens wapenschild is meestal veel moeilijker te achterhalen.' Over de jaren maakte hij een heleboel combinaties op A-4 formaat (zwart-wit en kleur). Een groot deel van deze heraldische portretten zijn van Antwerpse historische figuren zoals kunstenaars, koningen en keizers, wetenschappers, auteurs en andere bekende personages uit de geschiedenis van België en de rest van Europa.

Marc Van de Cruys vond het passend om in het zevenennegentigste levensjaar van Jos Goolenaerts deze uitgebreide reeks portretten waar hij de hand nog kond opleggen te publiceren in een uitgave voor heraldische geïnteresseerden.

“150 Heraldische Portretten van belangrijke personen uit de Antwerpse, Belgische en Europese geschiedenis”, 84 blz, A5, ill, uitg. Homunculus Wijnegem (2010), Prijs abonnees HD € 6,95, niet abonnees € 8,95 (+ verzending).

Boek: De grafzerken van de Sint-Jan te 's-Hertogenbosch

2010-10-08T12:14:00.000+02:00

De Sint Jan in Den Bosch wordt jaarlijks door honderdduizenden mensen bezocht. De honderden grafzerken uit de vijftiende tot en met de achttiende eeuw in de vloer van de kerk waren echter nog nooit goed onderzocht en beschreven. In die lacune is nu voorzien. Een groep van deskundigen werkte meer dan tien jaar aan een omvangrijke publicatie waarin alle maatschappelijke, religieuze en kunsthistorische aspecten van de ruim vijfhonderd zerken in de Sint-Jan aan bod komen. Met vier banden in een cassette en ruim 1800 pagina's tekst en afbeeldingen is het een monumentale uitgave geworden.

Het verschijnen van de boeken wordt gevierd met een bijzondere themamiddag op 28 november 2010 (14.00 tot 16.30 uur) in de Grote Zaal van Theater aan de Parade te Den Bosch onder het motto 'De dood, dat leeft'. Toegangsprijs is slechts € 7,50, incl. een drankje.
Kaarten zijn verkrijgbaar via Bosch Ticket: 0900-33 72 72 33 of Boschticket@theateraandeparade.nl

De publicatie is op 28 november na afloop verkrijgbaar in het theater en daarna via de betere boekhandel.

De grafzerken van de Sint-Jan te 's-Hertogenbosch. Zeer luxe gebonden, vier delen in cassette: 'inleiding', 'schip', 'transept' en 'kooromgang'. Formaat 240 x 305 mm. Omvang ca. 1800 pagina's
ISBN 9789086801367. Verkoopprijs € 149,-

Zie ook www.degrafzerkenvandesintjan.nl voor meer informatie.

Internationaal heraldisch congres in Stuttgart (13-17 sept. 2010)

2010-10-07T11:48:00.000+02:00

Tussen 13 en 17 september jl. vond in Stuttgart het tweejaarlijkse International Congress of Genealogical and Heraldic Sciences plaats.
http://www.congress2010.info/english/

We verwijzen ook graag naar het blog Heraldisch Gezien van Rob van Drie: http://heraldischgezien.blogspot.com

Heraldisch Tijdschrift, jaargang 2010, nr. 3

2010-10-04T09:42:00.000+02:00

Het Heraldisch Tijdschrift is de periodiek van de Afdeling Heraldiek van de Nederlandse Genealogische Vereniging. Het derde nummer van de lopende jaargang heeft de volgende inhoud:

Herauten en hun kronen, door J.A. De Boo
Zegel van de Universiteit van Leiden uit 1917, door Anton C. Zeven
Het embleem, wapen en zegel van de Verenigde Oost-Indische Compagnie, door Anton C. Zeven
Henk 't Jong, een veelzijdig historicus-heraldicus, door Bernard Grothues, afl. 6 in de serie hedendaagse heraldische ontwerpers / tekenaars
Overheidsheraldiek (3), door J.A. de Boo
Overzicht periodieken en publicaties
Vragenrubriek "Op de keper beschouwd"

Heraldisch Tijdschrift verschijnt vier keer per jaar. Een abonnement kost € 15,- per jaar. Email: w.van.zon@hccnet.nl

Jubileumnummer Heraldicum Disputationes: Over de betekenis van wapens

2010-09-22T17:28:00.000+02:00

Ter gelegenheid van het vijftienjarige bestaan van Heraldicum Disputationes wordt aan de lezers van HD een jubileumuitgave aangeboden. Iets minder groot van opzet dan de vorige twee (2000 en 2005) en ook qua concept ietwat afwijkend van het traditionele pad dan u gewend bent. Dit keer is het thema ‘Over de betekenis van wapens’ uitgewerkt. Een tegelijk populaire én controversiële zaak, met name de vraag of wapenschilden iets te betekenen hebben.
De lezer krijgt een gevarieerd aantal artikelen voorgeschoteld die niet allemaal even licht verteerbaar zijn. Sommige zijn uitgebreid, andere korter. Soms onderling overlappend of aanvullend. Daarnaast zijn er enige die elkaar regelrecht tegenspreken. De lezer oordele zelf in welke theorieën hij zich al dan niet kan vinden.

Met bijdragen van J.A. de Boo, Rolf E. Sutter, Rafal T. Prinle en Marc Van de Cruys.

Prijs voor dit nummer: abonnees HD € 6,95 euro + verzendkosten, niet-abonnees € 8,95 + verzendkosten.

Abonnement HD: € 15,- per jaar, € 4,50 voor losse nummers (€ 6,- voor Nederland)
Zie http://users.telenet.be/homunculus/heraldiek.html
Uitgever: Marc van de Cruys, Krommelei 47, 2110 Wijnegem (België)

Boek: Heraldiek op Groninger grafzerken ná 1814

2010-09-15T15:43:00.000+02:00

In 1977 verscheen het bekende standaardwerk van Adolf Pathuis, Groninger gedenkwaardigheden, waarin onder meer grafzerken op kerkhoven en in kerken zijn beschreven die van vóór 1814 dateren. Dat in heraldisch opzicht de grafzerken op Groninger kerkhoven van ná genoemd jaar ook interessant kunnen zijn, blijkt wel uit dit informatieve en aardig geïllustreerde boekje.

R. Alma, Versteende wapens. Heraldiek op Groninger kerkhoven (Groningen: Stichting Oude Groninger Kerken 2008) 32 blz., ill. ISBN 9789073453296. Prijs € 6,-.

Aan de hand van voorbeelden bespreekt Redmer Alma ‘Groninger’ heraldiek in de vorm van onder andere boerderijwapens, antiquarische wapens, sjabloonwapens, persoonlijke wapens en doodssymboliek. Foto’s zijn opgenomen van grafzerken van onder meer de Groninger families Wierenga, Beukema, Tempel, Hopma, Wigboldus, Voorwerk, Alma, Evers, Knol en Sijpkens.

Zie: http://groningerkerken.nl/

Oproep t.b.v. jubileumboek 40 jaar wapenregister CBG

2010-09-15T15:24:00.000+02:00

Uit eerdere blogposts van ons team heeft u kunnen concluderen dat het wapenregister van het Centraal Bureau voor Genealogie volgend jaar 40 jaar bestaat. Voorbereidingen - zoals een stratistisch onderzoek - voor een jubileumboek zijn inmiddels al begonnen. Daaruit is al gebleken dat veel families hun wapen gebruiken in de kleurstelling blauw-zilver en dat ze in dit wapen figuren voeren die een relatie hebben met 'het water' in de breedste zin van het woord. Voor het boek zijn er ook andere conclusies te trekken die gaan over de specifieke (moderne) burgerheraldiek en zal er ingegaan worden op heraldieke discussies die in de literatuur nog amper een neerslag vonden.

Voor de volledigheid wordt bij de uitgave een DVD met alle ingeschreven wapens geleverd. Het CBG heeft van de uitgegeven wapencertificaten altijd een duplo-exemplaar bewaard. In de periode 1989-2004 betrof het steeds een kleurenkopie van het certificaat. Voorafgaand aan deze periode werden de tekeningen handmatig gemaakt en nadien werden de tekeningen met een computerprogramma getekend. Aanvankelijk was - afgezet tegen de huidige scantechniek - de beeldkwaliteit van deze kleurenkopieen matig. Om de beeldkwaliteit van deze wapenregister-DVD te optimaliseren zijn scans van de oude wapencertificaten dus zeer welkom! U kunt op de hierbij gevoegde afbeeldingen/oproeplijsten klikken om te verifieren of uw of andermans registratie in die periode viel. Achter de naam ziet u het jaar van regsitratie.

Bezit u een wapencertificaat van het CBG uit de periode 1989-2004? Dan ontvangen wij graag per mail een scan van het wapen (dus niet van het hele certficaat) als Jpeg-bestand, 300 dpi.

Mail henk.tjong@cbg.nl onder vermelding van "jubileumboek wapenregister" en de naam van de desbetreffende familie.

Bij voorbaat onze dank!

Guus van Breugel en Henk 't Jong, heraldici Centraal Bureau voor Genealogie

Heraldicum Disputationes, jaargang 2010, nr. 3

2010-09-03T11:39:00.000+02:00

Het derde nummer van de lopende jaargang van het kwartaalblad Heraldicum Disputationes is verschenen. In dit nummer onder meer de volgende artikelen:

Dieren in de wapens van Veluwse geslachten, door Anton Zeven
Wapenregistratie bij de Hollandse Vereniging voor Genealogie uitgebreid tot de Benelux, door Hans Nagtegaal
Bespiegelingen over het religieus heraldisch ex libris, door Daniel de Bruin
Albert Vanbuel, bisschop van Kaga-Bandore, door Hans van Heijningen
Een bezoek aan het "Museo del Sigillo", door Anton Zeven

Het in het laatstgenoemde artikel beschreven Italiaanse zegelmuseum schijnt de moeite waard te zijn. Het museum heeft ook een website: Museo del Sigillo

Uitgever: Marc van de Cruys, Krommelei 47, 2110 Wijnegem (België)
Prijs: € 15,- per jaar, € 4,50 voor losse nummers (€ 6,- voor Nederland)
Zie http://users.telenet.be/homunculus/heraldiek.html

Rouwborden in Estland

2010-08-24T16:38:00.000+02:00

Op zijn weblog Heraldisch gezien schrijft Rob van Drie over fraai heraldisch houtsnijwerk in de Domkerk van Tallin in Estland. Het gebruik om rouwwapens op te hangen in kerken kwam in Estland in zwang in de zeventiende eeuw.

Zie: Blog Rob van Drie

Alternatieve identiteit voor bisschoppelijke ruiter?

2010-08-09T09:24:00.000+02:00

In april van dit jaar publiceerde ik in dit blog over de mogelijke identiteit van de bisschoppelijke ruiter in de Sint Walburgiskerk te Zutphen. Inmiddels bestaat er een alternatief inzicht, uitgewerkt door cultureel antropoloog Hubert de Vries. De Vries heeft zich al langere tijd verdiept in de heraldiek van Utrecht en volgens hem zou de ruiter ook de laat dertiende-eeuwse Jan van Sierck kunnen zijn, die nog niet een familiewapen op het bisschoppelijke kruis plaatste.

Zie: www.hubert-herald.nl

Tentoonstelling over zegels in Gelders Archief

2010-07-27T12:49:00.000+02:00

Tot 1 september 2010 is in de publieksruimten van het Gelders Archief (Markt 1 te Arnhem) een tentoonstelling te zien over de zegels die in de collectie te vinden zijn: Handtekening, statussymbool en kunstwerk: zegels. Zie hier voor openingstijden.

Het Gelders Archief heeft een groot engevarieerd bestand aan zegels. Ze hangen merendeels aan charters. Er zijn ongeveer 30.000 charters met één of meer zegels. Het zegelproject van het Gelders Archief beoogt de zegels van vóór 1545 toegankelijk te maken via internet. De zegels worden daartoe beschreven door mevr. C. (Con) Hesselink-Melchior en gefotografeerd door de heer T. (Tjep) Hesselink. In het door hen inmiddels toegankelijk gemaakte deel van de collectie kan worden gezocht op de website van het Gelders Archief.
Bijgaande afbeelding toont een voorbeeld uit de digitale collectie. Het gaat om het zegel van de Arnhemse schepen Gherit van Arnhem uit 1434, afkomstig uit het archief van Commanderij van St. Jan te Arnhem .

Zie ook: Gelders Archief over zegels en zegelgebruik.

"Met fraaie kleuraccenten"

2010-07-22T15:06:00.000+02:00

In 2010 is er door het Nederlandsche Muntenhuis een zogenaamde 1 Gulden Dubbelkop geslagen, een herdenkingsmunt ter gelegenheid van het 30ste regeringsjaar van Koningin Beatrix: zie ook http://www.muntenhuis.nl/dubbelkop-1980/.
De zwaarvergulde Dubbelkop heet zo vanwege het dubbelportret en profil van onze vorstin en haar moeder. De munt was als zodanig al lang bekend, maar nieuw zijn de kleuraccenten die op het Rijkswapen aan de keerzijde zijn aangebracht. In een vrolijk rood jasje (sinds de Republiek niet meer vertoond) klimt de leeuw op een blauw veld. Toen was er nog wit over en dat heeft de ontwerpster gereserveerd voor de blokjes. Je hoeft geen kenner van heraldiek te zijn om te zien dat er hier met het aspect kleur wel erg losjes is omgegaan. Er is een andere boodschap ontstaan, maar welke is onduidelijk. Misschien dat heraldiek en de traditionele rijkskleuren zoals op de afbeelding hieronder wel heel erg voorjaar 1907 zijn?
Op zich zou je helemaal niet tegen iets alternatiefs hoeven te zijn, maar als het om een officiële uiting gaat zoals deze mooie munt uit 1980, waarom dan niet in de wettelijk vastgelegde kleuren en metalen?

We zijn benieuwd wat onze lezers ervan vinden!

Der Herold, jaargang 2010, nummer 1-2

2010-06-17T14:40:00.000+02:00

Nummer 1 en 2 van het kwartaalblad Der Herold, Vierteljahrsschrift für Heraldik, Genealogie und verwandte Wissenschaften is verschenen. Het betreft Jahrgang 53, Heft 1-2.

In dit nummer o.a.:

Kunst und Musik in Berlin studieren. Personengeschichliche Quellen im Archiv der Universität der Kunste, door Dietmar Schenk
Würfel in einem Schild. Eine Fallstudie am Beispiel des Toppler-Wappens in Rothenburg ob der Tauber und Nürnberg, door Eugen Schöler
Die Wappen der Braunschweiger Weichbilde, door Arnold Rabbow
Ein Siegelring für Ehrensenatoren der Universität zu Frankfurt am Main, door Gunter Stemmler
Zum Perspektivenverzicht in der Heraldik, door Eckart Henning

Abonnement: € 35,- / jaar.
Zie ook: www.Herold-Verein.de

KB verwerft en digitaliseert Wapenboek Beyeren (1405)

2010-06-16T13:03:00.000+02:00

De KB, nationale bibliotheek van Nederland, presenteerde vorige week op haar website de gedigitaliseerde versie van het Wapenboek Beyeren. Dit middeleeuwse handschrift werd haar onlangs in eeuwigdurend bruikleen gegeven en bevat meer dan duizend tekeningen van wapenschilden waaraan ridders en andere edellieden in hun harnas op het slagveld herkend konden worden. De auteur, een hoge diplomaat aan het hof van de graaf van Holland, voltooide het handschrift in 1405 in Den Haag.

Het wapenboek is deze zomer tijdelijk te zien in de topstukkententoonstelling De Verdieping van Nederland. De KB biedt nu iedereen toegang tot het bijzondere stuk op http://www.kb.nl/galerie/wapenboek/index.html

Heraldicum Disputationes, jaargang 2010, nr. 2

2010-06-16T10:40:00.000+02:00

Het tweede nummer van de lopende jaargang van het kwartaalblad Heraldicum Disputationes is verschenen. In dit nummer onder meer de volgende artikelen:

Over breuken, bastaardij wapenregistraties en ... Schotland, door Dirk Coutereels
De Gemeente Heerenveen en haar wapen. Een aanvulling, door Rudolf J. Broersma
Heraldische kunstenaars (14): Laurent Granier, door Marc van de Cruys
Het wapen van de nieuwe primaat van België, door Roger Harmignies

Uitgever: Marc van de Cruys, Krommelei 47, 2110 Wijnegem (België)
Prijs: € 15,- per jaar, € 4,50 voor losse nummers (€ 6,- voor Nederland)
Zie http://users.telenet.be/homunculus/heraldiek.html

Wapenboek I (1318-1765) Lieve Vrouwe Broederschap geïllustreerd door Job Marten de Lange

2010-06-14T13:31:00.000+02:00

door Guus van Breugel

Sinds enige maanden zijn de scans van de jaarrekeningen, koorboeken en wapenboeken van de Illustere Lieve Vrouwe Broederschap in 's-Hertogenbosch online raadpleegbaar gemaakt door het Brabants Historisch Informatie Centrum. De wapenboeken zijn geïndiceerd op familienaam. De manuscripten staan eenvoudig bekend als Wapenboek I (1318-1765), Wapenboek II (1766-1993) en Wapenboek III (1962-2009). http://www.bhic.nl/index.php?id=11886

De wapenillustraties in de drie boeken hebben een zekere charme, want ze laten een heel eigen handschrift en routine zien zonder dat er sprake is van een grote tekenvaardigheid. Historisch gezien is het aardig om in het eerste wapenboek (1318-1765) de politieke omwenteling van 1629 aan de hand van de wapens te bekijken, toen de katholieke "Moerasdraak" - zoals de onneembare vesting 's-Hertogenbosch toen werd genoemd - in Staatse handen terecht kwam. Eeuwenlang zag men in dit boek dezelfde namen circuleren van belangrijke inheemse families. Vóór 1629 telde de Broederschap al uitheemse namen in haar ledenbestand, maar dan betrof het vaak leden van de hoge adel in de Nederlanden. Na de cesuur van 1629 echter, verschenen er steeds meer namen die voor de Meierij van Den Bosch uitheems klonken en die kennelijk met de nieuwe bestuurlijke orde meekwamen zoals Van Heerma, Van der Does, Zoreth, Verster, Van Loë en veel anderen. Ook het Centraal Bureau voor Genealogie had al in 1965 een vijftal gelijksoortige wapenboeken in bezit, onder andere via het legaat Van Beresteyn. Deze hebben bij nader inzien dezelfde illustrator als Wapenboek I van de ILV Broederschap.

Identificatie van de illustrator

Wapenboek I telt vanaf folio 42 verso tot folio 141 met waterverf gekleurde wapens, gemaakt door één en dezelfde persoon. De laatste pagina's met wapens zijn duidelijk door een andere achttiende eeuwse hand getekend. Omdat nergens een signatuur te zien is, mag hier gezegd worden dat het werk "zichzelf signeert". Om heraldisch tekenaars van elkaar te onderscheiden kun je het beste kijken naar hun leeuwen. Leeuwen zijn tamelijk complex en hebben daardoor altijd een neerslag van de persoonlijke hand. Wapenboek I van de Illustere Lieve Vrouwe Broederschap is grotendeels geïllustreerd door Job Marten de Lange. Het was niet moeilijk om de overeenkomst te zien tussen de leeuwen in deze delen en de leeuwen in Wapenboek I. Ook de kronen komen volledig overeen.

Het wapen van Willem de Zwijger in Wapenboek I, omgeven met de orde van het Gulden Vlies

Een leeuwtje waaraan De Lange zo goed te herkennen is

Job de Lange produceerde meerdere heraldische handschriften die in opzet veel weg hebben van Wapenboek I van de Broederschap. Zo maakte hij aan de hand van een lijst van schepenen van de stad Gorinchem (zijn geboorteplaats) twee keer een wapenoverzicht. Eén lopend vanaf het jaar 1300 (voorheen in bezit van de graaf van Looz) en één boekje dat in 1897 berustte bij Mr. J. Acquoy (lopend over de periode 1315-1783)( De Nederlandsche Heraut, Tijdschrift op het gebied van Geslacht-, Wapen- en Zegelkunde, 1897). Een aanzienlijk deel van De Lange's oeuvre zou in de late achttiende eeuw in handen geweest zijn van Barend van Lockhorst. (Jurriaan van Toll, Nederlandsche sibbekundigen, Naarden 1944).

De Lange's leven en werk (1652-1732)

Job Martin (of Hiob Marten) de Lange kwam uit een welgestelde familie en was aldus hemzelf "Gebooren tot Gorinchem den 11 Junij 1652". Zijn vader was de Gorkummer schepen Marten de Lange, zijn moeder Helena Rochatis (zie voor zijn voorgeslacht J.D. Wagner, de Nederlandsche Heraut, 1897). Over zijn levenswandel, weten we - afgezien van zijn heraldische productie - vrijwel niets. Bekend is dat hij als gedreven kopiist heraldische gegevens verzamelde tot aan Noord-Frankrijk toe, wat mijns inziens toch wel moet duiden op voldoende middelen. Zijn heraldische activiteiten waren vooral liefhebberij, maar ook deels in opdracht. Uit een post uit de stadsrekeningen van 's-Hertogenbosch d.d. 1720, is bekend dat hij wapens schilderde, misschien voor in een representatieve ruimte van het stadhuis: "Item betaelt aen J.M. de Lange 24 gulden 18 stuivers voor het schilderen van de wapens der 40 heeren van de leeden dezer stadsregering." (Van Zuijlen, Stadsrekeningen, 1871).
Via Anton Schuttelaars van het Brabants Historisch Informatie Centrum kregen we onlangs te horen dat meerdere van dergelijke deze kaarten onlangs zijn 'herontdekt' (zie onder, BHIC, Collectie kaarten en tekeningen (343), inventaris nummers 6966, 6967, 6968) uit de jaren 1723, 1724 en 1731. Schuttelaars merkt naar aanleiding van deze blogpost terecht op dat ook deze wapens door Job de Lange moeten zijn getekend. Mogelijk maakte De Lange regelmatig zulke kaarten in opdracht en is die uit 1720 toevallig door Van Zuijlen opgenomen in zijn selectieve uitgave van de stadsrekeningen.

Bovenstaande kaart dateert uit 1723.

Ook het werk voor Wapenboek I zal in opdracht zijn gebeurd. Waarschijnlijk leefde De Lange op latere leeftijd in of rond 's-Hertogenbosch. Hij was al oud toen hij in 1726 nog afreisde naar Oirschot om daar gegevens op te tekenen. Zijn productie heeft overigens nooit iets in druk opgeleverd.

Kritiekloos of objectief?

Als kopiist tekende De Lange - plat gezegd - wat hem voor de neus kwam. Dit waren vaak bronnen die veel ouder waren dan hijzelf. Omdat daar soms foutjes of manipulaties (zoals bij kwartierstaten) in zaten, lijkt hij soms onbetrouwbaar. Zo werd eens gezegd dat "hij zijn bronnen weinig critisch heeft benut" (Mededelingen CBG, 1965, nr. 2/3). Daarbij wordt vergeten dat hij een tekenaar was en geen genealoog. Een controle vanuit mijn eigen familiegeschiedenis laat zien dat hij vooral een trouwe kopiist was. Dat kan een kwaliteit zijn, omdat andere bronnen dan als het ware 'door de maker heen' spreken. De Lange nam enerzijds per ongeluk gemanipuleerde data van de beruchte falsaris Chr. Butkens via een gefabriceerde 17de eeuwse geslachtslijst over, maar tegelijkertijd wist hij zeven kwartieren van de kinderen Van Breugel die De Lange's tijdgenoten waren en in het naburige Sint-Michielsgestel woonden, feilloos op te sommen.

Een heraldische kwartierstaat van tijdgenoten van De Lange

Een ander voorbeeld van zijn kopiistische houding is, dat hij in Wapenboek I van de Broederschap verschillende varianten van molenijzers weergeeft die in de Meierij zo populair waren. Molenijzers met rechte armen zie je meer in de vijftiende dan in de zestiende eeuw. Het kan niet anders, dan dat hij deze kruis-achtige figuur in verschillende bronnen als zegelstempels of -afdrukken en afschriften met rechte én met gebogen armen heeft aangetroffen en ze zo in Wapenboek I heeft getekend. Als je dus De Lange als bron voor een voorouderreeks opgeeft, moet je - in het geval van een heraldische kwartierstaat - deze gegevens in ieder geval staven aan de hand van andere eigentijdse bronnen.

Inventaris archief Chambre Héraldique

2010-06-11T15:59:00.000+02:00

Bij de Hoge Raad van Adel te Den Haag berust een deel van het archief van de Chambre Héraldique (de Heraldieke Kamer). Het gehele archief verhuisde in 1794 van Brussel naar Wenen. Pas in 1826 stemde de regering te Wenen in met teruggave van het archief en werd het naar Den Haag overgebracht. In 1843 werd het grootste deel van het archief van de Chambre Héraldique aan België teruggegeven. Het restantarchief dat zich bij de Hoge Raad van Adel bevindt, bevat fraaie handschriften met wapentekeningen, zoals een wapenboek van de landmeter Jan Jansz Potter uit 1560. Verder zijn er genealogieën in te vinden van vooraanstaande geslachten als Van Borsele, Crabeels, Van Egmond, Van Kinschot en Van Teilingen. In deze publicatie treft men ook een beschrijving aan van de algemene handschriftencollectie van de Hoge Raad van Adel aan en van de daar gedeponeerde archieven van de families Van Dompseler, Van Fridagh, Hoeufft, Van Nagell, Nahuys, Von Steiger en Groot Haesebroek.

J.C. Kort en E.J. Wolleswinkel, Het archief van de Chambre Héraldique, de handschriftencollectie van de Hoge Raad van Adel en enkele gedeponeerde familiearchieven Archiefinventarissen van de Hoge Raad van Adel, deel 10 (’s-Gravenhage: Hoge Raad van Adel 2009) 223 blz., ill., index. ISBN 9789077576045.

Verkrijgbaar bij de Hoge Raad van Adel, Nassaulaan 2b, 2514 JS ’s-Gravenhage. Prijs € 10,-.

Zie: http://www.hogeraadvanadel.nl/.

Een dedicatio in de Walburgiskerk te Zutphen

2010-04-02T00:00:00.000+02:00

door Guus van Breugel

Zutphen herbergt in een aantal openbare gebouwen en woningen fraaie middeleeuwse plafond- en wandschilderingen die ooit aan onderzoek onderworpen zijn geweest. Hoewel dit ook in de Walburgiskerk het geval was, is de historische achtergrond van een schimmige wandschildering op een zuil in het koor van die kerk nog niet nader uitgewerkt. De afbeeldingen van het in tweeën doorsneden paneel van ongeveer 2,50 meter hoog, zijn eenvoudig te duiden (afb. 1 hiernaast). Boven de Heilige Maagd met Christus op haar rechterarm; daaronder kan een geoefende kijker met gemak boven ooghoogte een ridder met een kruis op zijn uitrusting herkennen. Bij restauratie is in de tweede helft van de jaren ’90 een gedeelte van de schildering - die goeddeels uit rode vlakken bestaat - aangevuld met rode verf.

Een ridder in de kerk?

Voor wat de onderzijde van de schildering betreft, ligt een associatie met Sint-Joris ligt voor de hand, maar in dat geval zou het kruis altijd rood op zilver zijn geweest. Bovendien is er in deze kerk al een andere latere Sint Jorisschildering te zien. Er bestaan veel meer ‘ridder’- of soldatenheiligen: Adriaan, Maarten en Theodosius. Maar deze zijn alle drie Romeins van oorsprong en niet op een dergelijke manier in kleding gehuld met een kruis. Ook Sint Bavo, een edelman, valt af: hij wordt meestal met een valk afgebeeld. Men mag in deze context veilig aannemen dat het kruismotief staat voor Utrecht. Het kruis was bij uitstek de verzinnebeelding van een geloofsgemeenschap en kwam als wapen voor het eerst voor op het zegel van Jan van Sierck, bisschop van Utrecht (1291-1296). Ongeveer in dezelfde tijd kozen de bisdommen Trier en Keulen voor een kruis.[1] Men zou met ‘onze’ ruiter nog kunnen denken aan een burggraaf van Utrecht, maar die zwaaide alleen de scepter over de stad Utrecht en had geen aantoonbare band met Zutphen. De ruiter is niet symbolisch bedoeld, maar is een eigentijdse, historisch correcte weergave van de bisschop van Utrecht. Ter vergelijking: uit 1330 stamt een reliëf van de bisschop van Keulen, gehuld in wapenrusting met een mijter op zijn helm. Het was in de veertiende eeuw dus niet ongebruikelijk om bisschoppen, behalve op hun stoel, ook martiaal af te beelden.

(afb. 2) de bisschop van Keulen in hoogreliëf, ca. 1330

Stijlanalyse

Ruimtebeperking op de zuil maakt dit deel van de voorstelling een beetje gekunsteld en gedrongen: een relatief lange krijger zet zichzelf schrap op een klein paardje dat van links naar rechts draaft. Aan zijn lans is hetzelfde kruis op een vlag herhaald. De schildering die mogelijk met een lijmverf of tempera is uitgevoerd, is deels lineair, deels vlakmatig, maar steeds zonder schaduwen.[2] De vormentaal sluit aan op ruitervoorstellingen op munten en zegels uit de periode 1275-1325. Met name hoe het paard opgewonden zijn staart onder het sierlijk wapperende dekkleed heft, is karakteristiek voor ná 1300.[3] Als we in de Noord-Europese context kijken, ligt er een vergelijking met ruiterzegels van andere hoogadellijke lieden voor de hand. Aantoonbaar is het geenszins, maar mogelijk is de schildering gemaakt met een dergelijk zegel als stijlvoorbeeld.

(afb. 3) Een digitale beeldreconstructie van de Zutphense schildering door de auteur.

Kostuumhistorische analyse

De datering wordt specifieker als de uitrusting van man en paard vanuit een typologisch aspect gezien wordt. Opvallend zijn de rechthoekige schouderschildjes waarop het wapenbeeld is herhaald. Het betreft de britsieren.[4] Door de hoge positie op de schouder, schuin liggend tegen de helm, konden dergelijke schildjes een zwaardklap af laten vloeien. Dit werd vooral effectief in combinatie met de kuiphelm, die conischer van vorm was dan zijn voorganger, de pothelm. De helm draagt net als het paardenhoofd een zogenaamde crista, een soort hanenkam of scherm waar het wapenbeeld op herhaald werd (vergelijk het woord crest dat in de Britse heraldiek gebruikt wordt voor het helmteken). Als helmteken ontbreekt nog de ‘kuip met pauwenveren’ die aan het eind van die eeuw werd geschilderd door de heraut Gelre (zie afb. 4 hiernaast). Het betreft dus hier nog een betrekkelijk primitief helmteken, feitelijk niet meer dan een heraldisch draagvlak. De steel van het helmteken moet de afwaaiende sluier - nog vaag zichtbaar - hebben vastgehouden, zo is het althans bekend van andere voorstellingen uit de late dertiende- en vroege veertiende eeuw. De combinatie van de geheven paardenstaart, britsieren, helmteken en de afhangende sluier wijst sterk in de richting van het jaar 1310, want de geheven paardenstaart was - zoals gezegd - een stijlkenmerk van vooral ná 1300. De helmsluier was juist vóór 1315 wat dominanter. Het schild, waarvan nog een vage schaduw over was, is bijna driehoekig van vorm (met licht uitgebogen zijden) en dat komt ook volledig overeen met de geschatte tijdspanne. Duidelijk is hoe de contouren van het zadel om de heuppartij van de ruiter grijpen, zodat hij bij een lansstoot blijft zitten. Men zat toen echt ‘in’ het zadel. Dan de lans: deze wordt niet onder- maar bovenhands vastgehouden. De gedrongen positie van de afbeelding kan de reden zijn tot een ingekorte weergave ervan. Eerder is hier sprake van een speer, die meestal niet langer dan 1.50 meter mat. De vlag is een tweeslippige wimpel zoals deze rond deze tijd gebruikt werd door lieden die de ridderslag hadden ontvangen. Hoewel fors uitgevallen, is het zeker geen banier. Een banier zou hier als territoriaal signaal misplaatst zijn, want Zutphen was geen staatkundig deel van het bisdom, maar viel slechts als geloofsgemeenschap onder de bisschop. Het schild is nog niet belegd met het verwachtingsschild waarop de bisschop zijn familiewapen kon plaatsen (zie afb. 4).

(afb. 5) Stijlontwikkeling van ruitervoorstellingen op zegels: de 'opgeheven paardenstaart' wordt steeds dominanter. Linksboven het zegel van Jean de Jérusalem uit 1288, rechtsonder dat van Aymar de Valence, comte de Pembroke, 1308 (uit: Corpus Sigillorum Neerlandicorum, Martinus Nijhoff, 1937-1940, p. 285).

Contact tussen bisschop en kapittel circa 1310

Bemoeienis van het bisdom met het kapittel van Sint Walburgis (ook wel het kapittel van Zutphen genoemd) is er doorlopend geweest, maar een exacte begindatum is duister.[5] De twaalfkoppige kern van het kapittel bestond uit kanunniken (wereldlijke geestelijken) die onder leiding van een proost baden en zongen op gezette tijden van de dag. De kerk, die al in de elfde eeuw bestond, nam met deze kapittelheren een prominente plaats in binnen het Zutphense en werd in 1105 door de uit Beieren afkomstige bisschop Burchard aan de Beierse heilige Walburgis gewijd. Utrechts contact met het kapittel liep meestal via zaakwaarnemers van de bisschop, maar zoekend met een ruime marge tussen de jaren 1290-1320 (en preciezer tussen 1300-1315 op basis van de combinatie van helmsluier en geheven paardenstaart) is er in de Zutphense oorkonden slechts een kort tijdsbestek aan te wijzen waarin de bisschop zich persoonlijk kenbaar maakte.

Zo begint een akte (afb. 6, boven) uit 1309 met: ”Nos Gwydo dei gratia…episcopus Traiectensis...”. Het beschadigde zegel in groene was toont een bisschop op zijn traditionele stoel. Het gaat om Gwydo (Gwijde) van Avesnes, uit het huis van Henegouwen (ca. 1253 - Utrecht, 28 mei 1317). Hij ruilde goed van het bisdom in de Bakerwert uit het hof Tammingh met goed van dit kapittel van Zutphen te Tjoene, bij Deventer.[6] Ook zou Gwydo in 1310 een conflict beslecht hebben aangaande oude, inmiddels door landheren en pachters te Lochem aangevochten bezitsverhoudingen. Ten gunste van het kapittel liet Gwydo een bevestiging opmaken. Deze verwijst naar een heel oude situatie van rond 1059 waarvoor men in 1310 een falsum heeft opgevoerd.[7] Het regest meldt: “Gwydo, bisschop van Traiectum, bevestigt voor deken en kapittel van de kerk van Zutphania het bezit van de tiend in Lochem en die van de weerden van Renen tot Arnhem en van Arnhem tot Daventria, zoals die hun ware toegekend door zijn voorganger, bisschop Wilhelmus”.[8] Daarna verdwijnt de bisschop voorlopig uit het kapittelarchief.

Het is niet mijn doel om hier een biografie van Gwydo van Avesnes uit te werken. Wel is het in deze context relevant dat hij succesvol en relatief geliefd was, juist vanwege zijn wereldlijke levenshouding.[9] Hij werd in 1301 - met steun van de Franse koning en de pauselijke curie - bisschop. Maar pas in 1309 werd hij als wereldlijk vorst erkend door de gekozen Rooms-koning. Een bisschop van Utrecht was normaliter een vorst als alle andere. Gwydo echter, kwam uit het machtige vorstenhuis van Henegouwen dat tal van hoge kerkelijke posities wist te bemachtigen. Zijn broer, Jan II, was graaf van Holland en kennelijk een gevreesde partij in het politieke schaakspel. Gwydo werd vóór 1300 als zijn handlanger in Holland gezien.

Voorlopige conclusies

De schildering is hoogstwaarschijnlijk een dedicatio, een opdracht of blijk van waardering voor persoonlijke bisschoppelijke inspanning voor het kapittel. Daarbij maakt de datering van circa 1310 het de oudste weergave van een Utrechtse bisschop als krijger.
De afbeelding geeft in ieder geval een oudere versie van het bisschoppelijk wapen weer, met als helmteken een scherm, in plaats van de later bekende heraldische kuip met pauwenveren. Het hartschild, dat later in de veertiende eeuw gebruikt wordt voor het familiewapen van de bisschop, ontbreekt nog.

[1]H. de Vries: Wapens van de Nederlanden, de historische ontwikkeling van de heraldische symbolen van Nederland, België, hun provincies en Luxemburg, Uitgeverij Jan Mets, Amsterdam, 1995.

[2] In het Stedelijk Museum Zutphen bewaart men nog een dergelijk muurfragment met krijgers van rond die tijd, afkomstig van achter het behang van een woonhuis.

[3] In het derde kwart van de dertiende eeuw ziet men dit stijlelement opdoemen in Vlaanderen, maar na 1300 lijkt het overal in Noordwest Europa school te hebben gemaakt. Vergelijk de afbeeldingen in: E. Warlop: De Vlaamse adel voor 1300, Handzame, 1968.

[4] Vergelijk met het woord brits of in het Duits, Brett: plank.

[5] Regionaal Archief Zutphen, Archief van het kapittel van Sint Walburgis, 1059-1606 (toegang 325).

[6] Regionaal Archief Zutphen, Archief van het kapittel van Sint Walburgis, 1059-1606 (toegang 325), inventarisnr. 148, regest 36.

[7] Gelre nr. 31, Vereeniging tot beoefening van Geldersche Geschiedenis Oudheidkunde en Recht (bijdrage W. de Vries: De opkomst van Zutphen), S. Gouda Quint-D. Brouwer en zoon, Arnhem, 1960.

[8] Regionaal Archief Zutphen, Archief van het kapittel van Sint Walburgis, 1059-1606 (toegang. 325), regest 37.

[9] D. de Boer, E. Cordfunke (et al.): Eén graaf, drie graafschappen. De vereniging van Holland, Zeeland en Henegouwen (bijdrage B. van Hoven van Genderen: Een bisschop uit het zuiden, Gwijde van Avesnes tussen Utrecht en Holland), Hilversum, 2000.

Een wapen voor het Wapenregister van het CBG

2010-03-29T15:48:00.000+02:00

door Guus van Breugel

Al enige tijd bestond de behoefte om het wapenregister voor burgers in Nederland te voorzien van een beeldmerk. In 1971 werd het eerste familiewapen geregistreerd en gepubliceerd in CBG-jaarboek 26. Dat was het wapen Giulini di Giulino. Inmiddels lieten meer dan 1100 families zich inschrijven. Het nieuwe beeldmerk is in 2009 ontstaan uit twee oude wapens en representeert al deze ingeschrevenen. De verwachting is, dat het samen met een nieuwe letter en op ander, zwaarder papier in de loop van 2010 geïntroduceerd wordt op de wapencertificaten.

Het schildhoofd is ontleend aan het oude logo van het Centraal Bureau voor Genealogie zoals dit tussen 1945 en 1985 onder andere op het titelblad van het Jaarboek prijkte. In het onderste gedeelte zijn drie schildjes opgenomen, oorspronkelijk het gildewapen van de scilders, de lieden die in de middeleeuwen met eenvoudige lijmverven de schilden voorzagen van het wapen van de drager.

De blazoenering is als volgt: In zilver drie rode schilden en in een blauw schildhoofd bezaaid met gouden blokjes, een uitkomende gekroonde gouden leeuw, rood getongd en genageld, in de rechtervoorklauw houdende een zilveren zwaard met gouden gevest. Achter het schild twee gekruiste zilveren herautstaven.

Bijna 40 jaar is het CBG de vertrouwde centrale instantie waar men gedegen adviezen krijgt voor wat betreft onderzoek naar-, en het gebruik van familiewapens. Het register is niet het oudste register voor burgers (dat van de Fryske Rie foar Heraldyk bestaat al sinds de zestiger jaren!), maar waarschijnlijk wel het bekendste. Er wordt zonder winstoogmerk tijd genomen voor de wensen van de cliënt, de historische aspecten van een familie, contextonderzoek (het moet een onderscheidend kenmerk zijn), controle op de volledigheid van het genealogisch bewijs, en tot slot het ontwerpproces, waarbij veel esthetisch gevoel en kennis van beeldgrammatica komt kijken. Het hier afgebeelde beeldmerk is dan ook - zonder ‘dik te doen’- een keurmerk voor goede heraldiek. Met een preegstempel wordt het, naast de handtekening van de directeur van het CBG, in de wapencertificaten gedrukt.

Klik hier voor meer informatie over wapenregistratie