maandag 12 september 2016

Het wapen van Max


Van den Bergs wapenonthulling, maart 2016


















Ambtenaren van de provincie Groningen noemen het een wapen, het embleem dat in maart van dit jaar voor de inmiddels 70-jarige politicus en bestuurder Max van den Berg is aangebracht in een raam van het Provinciehuis aldaar (excuus aan de lezer, dit is geen recent nieuws). Er moest iets komen in dat raam, want al vanaf 1900 laten oud-commissarissen hun blazoen in het lood zetten. ‘Wanneer een commissaris niet over een eigen familiewapen beschikt, dan kan hij er een laten ontwerpen, zoals Van den Berg nu gedaan heeft.’, aldus het nieuwsbericht.

Wapens worden nog steeds met gevestigde orde en snobisme geassocieerd. En Max van den Berg ('Raspoetin', vanwege de toenmalige baard), die ooit het 24-jarige boegbeeld was van de Groningse PVDA en als wetenschapper de Latijns-Amerikaanse favela’s onderzocht, zou met aanmatigend wapengekletter zichzelf en zijn achterban kunnen verloochenen. Dat zijn tenminste de beelden die altijd leefden en leven in de maatschappij.

Van den Berg staat ongewapend maar niet alleen: oud burgemeester Chris Matser van Arnhem (overl. 1973) liet bij zijn vertrek in plaats van een wapen een fraai raampje zetten, dat zijn betrokkenheid bij de wederopbouw van het gebombardeerde stadscentrum uitbeeldt. Harry Groen, oud burgemeester van Noordwijk, liet daarentegen bij zijn vertrek als VVD-burgervader wel een wapenraampje voor het stadhuis ontwerpen. Hij stamde uit de derde generatie van Utrechtse slagers. Het CBG heeft hem een ontwerp voorgelegd waarin drie antieke slagershakbijlen zijn geplaatst - hij hield wel van knopen doorhakken. De perforaties in de bijlbladen (in de vorm van schuinkruisjes) verwijzen naar zijn Amsterdamse tijd. Groen was (is), net als Matser, Van den Berg, Drees, Aboutaleb en vele anderen een product van de moderne samenleving. Er wordt niet op schouders van voorvaders geklauterd als het gaat om het bereiken van de hogere sporten. Wel was hij was misschien ‘wat meer VVD’.
Het wapen Groen ontw. CBG 2011, ontw. raam Roel Hildebrand


















Afgezien van het gegeven dat het wapen van Van den Berg geen wapen is omdat de schildvorm ontbreekt, zijn er ook kanttekeningen te plaatsen bij het ontwerp zelf. Bij het ontwerpen van een embleem moeten de essenties helder zijn. Het beeld moet in het hoofd beklijven. Max van den Berg zou bij wijze van spreken op een feestje aan zijn familie moeten kunnen uitleggen waar het embleem uit is samengesteld. Bij dit ontwerp moet hij dan de taart terzijde schuiven om met de handen de vele vormen en kleuren uit te beelden en toe te lichten, waarop de gasten zouden vragen of hij toch geen foto'tje kon laten zien. Bij emblematiek is gestileerde figuratie, eenduidigheid en eenvoud onmisbaar. Het ‘wapen’ van Van den Berg is eerder een polyinterpretabel ornament, waar wel érg veel betekenissen in zijn geprojecteerd:
Het wapen bestaat bovenin uit twee beschermende handen, die tegelijkertijd de vleugels van een vogel vormen (als knipoog naar het wapen van Groningen). In het midden van het wapen een vlam, die ook een bloem en een graanstengel voorstelt. Het onderste gedeelte bestaat uit een gasmolecuul, een verwijzing naar het Groninger gas. De kleuren rood en geel staan voor warmte, groen voor positiviteit en blauw voor de luchten boven de provincie Groningen.







dinsdag 23 augustus 2016

Heraldisch Tijdschrift, jaarjang 2016, nr. 3

In het derde nummer van de jaargang 2016 van het Heraldisch Tijdschrift, de periodiek van de Afdeling Heraldiek van de Nederlandse Genealogische Vereniging, de volgende artikelen:




  • Gemeentewapens bij samenvoeging van gemeenten en het beleid van de Hoge Raad van Adel door Jan T. Anema
  • Kerkelijke heraldiek ; Bisschop De Korte van Den Bosch wisselt van wapenschild door H. van Heijningen 
  • Een vlek of een wolk? Het wapen van Graauw en Langendam, door Ralf Hartemink 
  • Overheidsheraldiek:Alkmaar door J.A. de Boo
  • Heraldische damast door N. Tak
  • Wapens en vlaggen voor drie dorpen Nij Altena, Oudebildtzijl en Vrouwenparochie in de Friese gemeente Het Bildt door H. van Heijningen

Het Heraldisch Tijdschrift verschijnt vier keer per jaar. Een abonnement kost € 30,- per jaar (buitenland € 35,-). NGV-leden betalen € 20,- per jaar. Email: w.vanzon@xs4all.nl

donderdag 7 juli 2016

Blazoen, jrg. 2, nr. 2

Inhoudsopgave:


Een nieuw wapen voor de uit Nederlandsch-Indië afkomstige familie De calonne, door D. de Calonne
Heraldiek onder de loep: De Garuda in wapens van families met een Nederlandsch-Indische achtergrond, door R. de Neve
Het heraldische realisme van Hugo Gerhard Ströhl, door B. Grothues
De wapens van Joannis Godin en zijn familie, door E. Godin

Verder bevat dit nummer de rubrieken Vrijkwartier (forum) en Heraldiek in het nieuws, alsmede een summary in English van het hoofdartikel.



















Blazoen (64 p.) verschijnt vier keer per jaar voor de Vrienden van het NGH (min. € 25,00 per jaar)

woensdag 15 juni 2016

Heraldicum Disputationes jaargang 21 nr. 2 (2016)



Inhoudsopgave van het tweede nummer van jaargang 2016 van Heraldicum Disputationes: 





  • 36 Mark zilver voor een hondenkop, door Arnold Rabbow
  • Iets over helmgenootschappen, door Marc Van de Cruys
  • Ridder Willem Norys (ca. 1450-1512) weldoener der Huijbergse Wilhelmieten, door A.M. Bosters
  • Vragen bij een Oudenaardse rol met een zegel van Leeuwerghem, door Dominique Delgrange
  • Een rouwbord Triest te Sint-Joris (Beernem) met een merkwaardige sterfdatum, door Stefan Crick
Ook in dit nummer: ingezonden brieven, mededelingen en signaleringen van nieuwe boeken in de afdeling Disputationes en een bijlage met nieuwe wapens gepasseerd voor de Vlaamse Heraldische Raad.

Uitgever: Marc Van de Cruys, Krommelei 47, 2110 Wijnegem (België)
Heraldicum Disputationes verschijnt vier keer per jaar.
Prijs: € 20,- per jaar, € 6,00 voor losse nummers (€ 7,50 voor Nederland.)
Zie http://users.telenet.be/homunculus/heraldiek.html

dinsdag 24 mei 2016

CBG | Familiewapens herbekijkt terminologie




Heraldiek werkt sinds de Middeleeuwen met een krachtig jargon en gestileerde, ja karikaturale vormen, stereotypen. De Heraldische Databank, die dit jaar zichtbaar zal worden onder de naam CBG | Familiewapens, is bestemd voor iedereen. Het huidige debat over racisme deed bij ons de vraag rijzen hoe het met onze beschrijvingen stond. We vonden een stuk of vijftien oude records die aan herziening toe waren. Hoewel het vanuit wetenschappelijk oogpunt onwenselijk is om de geschiedenis te veranderen en de clichébeelden die voorheen leefden aan te passen, was het voor wat de taal (het 'blazoeneren') betreft ernstig tijd voor verbetering: 'In goud een stappende neger' kon-écht-niet. Het is nu 'in goud een lopende zwarte naakte man' geworden. In de heraldiek associëren we 'stappen' met dieren en dat een zwarte man automatisch naakt zou zijn is een koloniaal beeld van ver vóór Huckleberry Finn. Nu is het onderscheid met een 'zilveren vrouw' en een 'rode pijl' vanzelf weggevallen. Het is vanuit heraldisch oogpunt nog functioneler ook. Overigens werd het woord 'neger' nooit in het vademecum van Pama opgenomen (Heraldiek en Genealogie : een encyclopedisch vademecum, 1969).



maandag 23 mei 2016

Schweizer Archiv für Heraldik 2016





















Het drietalige (Duits, Frans, Italiaans) tijdschrift Schweizer Archiv für Heraldik (Archivum Heraldicum), uitgegeven door het Schweizerische Heraldische Gesellschaft, heeft inmiddels de transformatie van tweejaarlijks tijdschrift naar een jaarboek gemaakt, al heet het officieel niet zo.


De rijk geïllustreerde en 311 pagina's tellende uitgave bevat de volgende hoofdartikelen:


J.-B. de Vaivre: À propos des stalles de l'Ordre de la Toison d'Or á la Sainte-Chapelle de Dijon
G. Rocculi:  Sull'araldica della Dominazione Francese nel ducato di Milano
B. Weber: Wappen im Kanton Bern
R. Kamm: das Fridolin-Wappen
A. Maissen: Heraldica Lumneziana - Wappenfresken in der Kapelle St. Sebastian und St. Rochus in Vella
R. Hasler: Frühneutzeitliche Neuenburger Glasgemälde im Museum für Kunst und Geschichte von Neuenburg
H. Wipf: deus spes nostra est - Zur Herkunft und Verwendung des Schaffhauser Wahlspruchs
Im Zeichen von Repräsentation und Legitimation - Der Wappenfries der eidgenössichen Landvögte im Schloss Frauenfeld
S. Doswald & B. Moser: Sichtbare Hausgeschichten - Wappen an und in Zuger Häusern
H. Boxler: Die Vögte des Augustiner-Chorherren-Stiftes Embrach und ihre Verstädterung in Winterthur und Klein-Basel
H. Ruegg: Fusionwappen - Problemfall oder eine neue Wappenkategorie?
V. Lieber: Porcelaines de Chine et jetons de nacre aux armes de familles suisses, 1740-1780
P.-Y. Favez: Les armoiries de la famille de Rumines
L. Barrelet: Les armoiries des Barrelet de Boveresse
L. Biewer: Der Berliner Historiker Friedrich Rühs (1781-1820) und seine Bedeutung für die Heraldik
P. Sulser: Glasmaler Drenckhahn - Portrait eines wiederentdecktes Heraldikers
S. Sille: Manuskripte in der Sammlung der Gesellschaftsbibliothek
R. Kälin: Das Wappenbuch Schweizerischen Heraldischen Gesellschaft aus der Gründungszeit


Zie de (drietalige) website voor meer informatie. Het tijdschrift kan worden ingezien in de leeszaal van het CBG te Den Haag.

donderdag 19 mei 2016

Deventer wapenpaneel Van Middachten / Ten Duijnen in Engeland















Hoe kan dit? Een Britse handelaar in antieke meubelen merkte niet op dat dit eiken paneel van Nederlandse origine is en dat hij het tientallen jaren te jong had gedateerd. Een eenvoudig onderzoekje had dit stuk naar een historisch betere plek kunnen leiden, maar het is helaas - zo gaat dat - al verkocht. Dit stuk zou een schitterende aanvulling kunnen zijn op de erfgoedcollectie van de gemeente Deventer...
Deventer? Ja, en wel in de Polstraat. Daar bezat midden zestiende eeuw het echtpaar Johan van Middachten (overl. 1566) en Johanna ten Duijnen (ten Duen, overl. 1573) twee huizen. Het is mogelijk dat dit adellijk-patricische echtpaar op één van die locaties dit paneel heeft laten aanbrengen (of in een ander huis) boven een deur of haardpartij. De Van Middachtens waren Gelders-Overijsselse riddermatigen, de Ten Duens leverden onder andere bestuurders voor de Deventer magistraat.
Een Deventer schepenakte van 17 mei 1564 vermeldt de verkoop van de twee huizen aan Reijner Swaefken en diens vrouw Geertruid, dochter van voornoemde Johanna ten Duijn(en) uit haar eerste huwelijk met Seino Mulert.


Blazoenering:
Gedeeld: I in rood een uitgeschulpt kruis, vergezeld van vier droogscheerdersscharen, alles zilver (Middachten); II in blauw een zilveren ankerkruis (Ten Duijnen). Helmteken: een gaande rode vos.


Het paneel is nooit in enig Nederlands particulier bezit gesignaleerd en wordt nergens in een Nederlandse heraldische collectie (Muschart, Steenkamp-Damstra) vermeld. Het verblijft mogelijk al heel lang op Brits grondgebied. Er was in het kielzog van koning stadhouder Willem van Oranje (Willen III) rond 1700 een levendig contact tussen de riddermatige families van de IJsselvallei en Engeland, dus wie weet...


lit.: Geschiedenis van het geslacht Van Middachten 1190-1901, bronnenstudie door W. Wijnaendts van Resandt ('s-Gravenhage 1913)

dinsdag 29 maart 2016

Blazoen, jrg. 2, nr. 1

Inhoudsopgave:

Heraldiek onder de loep: Het Sachsenross, door R. de Neve
De waterput heraldisch bekeken en de variaties in het familiewapen Pet, door A. Zeven
Clublogo's in het Nederlandse profvoetbal, door R. de Neve

Verder bevat dit nummer de rubrieken Vrijkwartier (forum) en Heraldiek in het nieuws, alsmede een summary in English van het hoofdartikel.



















Uitgever: Stichting Nederlands Genootschap voor Heraldiek
Blazoen verschijnt vier keer per jaar voor de Vrienden van het NGH (min. € 25,00 per jaar)

maandag 21 maart 2016

Heraldicum Disputationes jaargang 21 nr. 1 (2016)



Inhoudsopgave van het eerste nummer van jaargang 2016 van Heraldicum Disputationes: 





  • à la bende et dix-sept billettes, door Giedo Haudenhuyse
  • Het Witte Paard van Uffington, door Marc Van de Cruys
  • Anders Daae's artikel '700 jaar gebruik van zegel en wapen in de familie Daae' nabeschouwd, door Roel de Neve
  • Een onbekend zegel van Menen, door Dominique Delgrange
  • Een hondenhalsband met het wapen van de Antwerpenaar Pieter Roose, door Anton C. Zeven
Ook in dit nummer: ingezonden brieven, mededelingen en signaleringen van nieuwe boeken in de afdeling Disputationes en een bijlage met nieuwe wapens gepasseerd voor de Vlaamse Heraldische Raad.

Uitgever: Marc Van de Cruys, Krommelei 47, 2110 Wijnegem (België)
Heraldicum Disputationes verschijnt vier keer per jaar.
Prijs: € 20,- per jaar, € 6,00 voor losse nummers (€ 7,50 voor Nederland.)
Zie http://users.telenet.be/homunculus/heraldiek.html

De maan, de wassenaar en de maanroos



















Met gevoel voor detail en humor wijdt Marc Van de Cruys de jubileumuitgave 2015 van Heraldicum Disputationes aan heraldische varities op de maan, zoals de wassenaar en de maanroos of lunel (een kruisvormige zetting van vier elkaar aanstotende wassenaars). In 64 pagina's gaat hij uitputtend in op de configuraties met één of meerdere manen, de neerslag in badges, de symboliek, wijze van blazoeneren en de historie van de wassenaar als wapenfiguur.


Interessant is de vermeende connectie tussen het maansymbool en de (vroege) islam. Die is anders dan velen steeds hebben aangenomen; relaties met de kruistochten zijn nooit aangetoond. De zich uitbreidende islam onderscheidde zich niet met symbolen maar met effen gekleurde vlaggen en lettertekens. Het latere Ottomaanse Rijk (1302-1918) echter, voerde in de strijd tegen het Westen de wassende maan als een van haar veldtekens. De Ottomanen (vaak ook 'de Turken' genoemd) lijfden vanaf 1517 ook Arabische gebieden in. Omdat er binnen het Ottomaanse Rijk geen scheiding was tussen religie en staat, is men het krijgssymbool van de wassende maan gaan associëren met religieuze identiteit. Arabië wordt met haar bedevaartplaatsen Mekka en Medina daarom vaak ten onrechte gezien als bakermat van de maan en de ster. In oorsprong was het eerder een tribaal symbool uit Klein-Azië. Ook spelen in de christelijke iconografie de maan en de ster een rol bij de Mariaverering; de moeder van Christus wordt vaak staand op een maansikkel afgebeeld. Dat zou weer een afgeleide zijn van de maangodin uit de klassieke oudheid.


Uitgever: Marc Van de Cruys, Krommelei 47, 2110 Wijnegem (België)
Heraldicum Disputationes verschijnt vier keer per jaar.
Prijs: € 20,- per jaar, € 6,00 voor losse nummers (€ 7,50 voor Nederland.)
Zie http://users.telenet.be/homunculus/heraldiek.html









donderdag 10 maart 2016

De kroon als icoon (4)



















In het recent verschenen boek van Jac. Biemans over het leven van August von Bonstetten is een prent opgenomen van Willem de Eerste, als soeverein vorst van de Nederlanden. Boven het ingekleurde portret is zijn persoonlijke wapen en het wapen van de Republiek aangebracht, het geheel bekroond met een prinsenkroon (wel vorstelijk, maar nog niet Koninklijk).
De informele kroon die op de proclamatie van 1814 voorkwam (hij komt in het Nederlandse kronenstelsel niet voor), was geen heraldische ééndagsvlieg maar maakte deel uit van een weldoordacht PR-programma van onze eerste koning.
In een eerdere blogpost besteedden we aandacht aan de kruisvormige bladeren van de kroon, die door een Engelse graveur moeten zijn gemaakt en sterk Engels geïnsprireerd zijn.