donderdag 27 augustus 2015

De kroon als icoon (3)

Willlem de Eerste nog voor zijn kroning, let op de prinsenkroon


















Vandaag wordt bij het Nationaal Archief de tentoonstelling 24 uur met Willem geopend. U kunt als het ware de werkkamer van de koning betreden en zien hoe hij als een echte workaholic de administratieve basis legde voor onze moderne staat. Duizenden koninklijke besluiten werden door hemzelf ondertekend. Persoonlijke bezittingen van Willem I uit het Koninklijk Huisarchief, waaronder zijn werkkostuum, schrijfcassettes en persoonlijke aantekeningen, brengen hem dichterbij. Eén van de topstukken is de handgeschreven proclamatie uit het najaar van 1813.

Prinsenwapen Willem Frederik 1813
Het hoofd van de proclamatie is met een gravure bedrukt. Het is het stadhouderlijke familiewapen van de familie Van Nassau zoals Willem, toen nog Willem Frederik genaamd, het voerde. In het eerste kwartier staat ook de leeuw van Nassau, maar zonder zwaard, pijlenbundel en koningskroon. Het is het persoonlijke wapen van een vorst, maar nog niet van 'De Koning'. In januari 1814, dus amper drie maanden later, stelt Willem Frederik bij Koninklijk besluit vast dat dit (familie)wapen aangepast wordt met een koningskroon en in het eerste en vierde kwartier de leeuw (goud op rood), met koningskroon, zwaard en pijlenbundel; u ziet het hieronder. De gouden leeuw op rood komt direct uit de wapencompositie van Lodewijk Napoleon, zoals die het kort daarvoor gebruikte.
Willem Frederik, soeverein vorst 14 januari 1814 (De Vries 1995)



















Op 24 augustus 1815 (iets meer dan een jaar later ) wordt het wapen van het koninkrijk vastgesteld. In grote lijnen lijkt het nog steeds op ons huidige rijkswapen. Willem I, nu inmiddels koning, voert ook dit wapen maar dan in een variant met een helm en helmteken: de kleuren (blauw, goud) en de blokjes van Nassau, maar de gewapende en gekroonde leeuw van het decennium ervoor. In de (eenen)twintigste eeuw valt het wapen van de koning(in) volledig samen met het rijkswapen (zie onder).
Wapen van het Koninkrijk der Nederlanden, 24 augustus 1815 (De Vries 1995)
















In de jaren vóór zijn landing op het strand van Scheveningen leeft Willem Frederik als balling in Engeland. Daar doet hij ideeën op voor het industrialiseren en verbeteren van zijn toekomstige koninkrijk. Wat niemand echt ooit opgemerkt heeft, is dat hij zich ook op het gebied van de koningssymboliek door de Britten laat inspireren. De prinsenkroon op de bewuste proclamatie van 1813 is eigenlijk een fantasiekroon. Er is op dat moment voor de nieuwe staat nog geen kronenstelsel vastgesteld. De prinsenkroon moet koninklijke allure uitstralen maar nog niet koninklijk zijn, dat wordt later door de beugels en parels bewerkstelligd die over de hoofdband worden getrokken. Wat echter heel specifiek Engels is en binnen een paar maandjes weer verdwijnt, zijn de vierkante bladeren op de kroonband, die door hun schuine incisies in drie delen uiteenvallen. We zien dat bladertype nog steeds op Britse vorstenkronen terug, zoals bijvoorbeeld de St. Edwardskroon. Willem zou nooit de lelies van de Britse kroon overnemen, dat zou onterecht claims op de Franse troon veruiterlijken. Het kruisvormige blad echter, is natuurlijk een symbool van de christelijke wereld, maar roept tegenwoordig eigenlijk alleen Britse associaties op.
Ook de leeuwen op het prinsenwapen hebben veel weg van de leeuwen die op dat moment in Engeland gegraveerd werden. Het is dus waarschijnlijk niet eens Willem Frederiks idee geweest om de bladeren op de kroon zo op zijn Engels weer te geven, maar van de graveur zelf, die ongetwijfeld een Engelsman is geweest.
St. Edwardskroon
Details Prinsenkroon en St. Edwardskroon

1 opmerking:

  1. Wat ik mij afvraag is of de kroon op het wapen van januari 1814 voor Willem als soeverein vorst inderdaad een voering had. Ik heb namelijk ook afbeeldingen gezien waar de kroon geen voering heeft.

    Marco Tulner

    BeantwoordenVerwijderen