woensdag 9 juli 2014

Vijgh: seks en geweld

Lang bestond het vermoeden dat het wapen van de riddermatige Gelderse familie Vijgh of Vijch een sprekend wapen is. De vondst van vandaag bevestigt dit idee. In de heraldische databank zien we vele wapens onder deze naam voorbijkomen en allen hebben de kenmerkende gekruiste en beklede linker- en rechterarm met gebalde vuisten. Een mooi voorbeeldje van het wapen van de familie, die ook Hardevuist werd genoemd, is te vinden in het Streekmuseum Tiel.




















Een oorvijg krijgen of verkopen zat tot nog niet zo heel lang geleden in ons systeem, maar sinds de opvoedende tik écht niet meer kan, zal dit laatste beetje corrigerend lichamelijk contact bij veel mensen verdwijnen. Iemand een veeg uit de pan geven of gewoon een veeg geven, heeft nog steeds een (pseudo-) gewelddadige, dan wel seksuele betekenis, met een lichtvoetige connotatie.

Hoe anders was het toen 'de koning van Tiel', kapitein Diederik (Derck) Vijgh (1532-1615) daar de dienst uitmaakte. Tijdens de geloofstwist van 1566 steunde hij met ijzeren vuist de katholieke zijde. Zo werkte hij de lokale predikant de stad uit en trok hij als richter (schout) het commando over vijftig manschappen naar zich toe. Intussen leken hem rond 1569 de rechten van huis Soelen - door erfenis - toe te komen. Om deze alvast te waarborgen bezette hij het huis (tot ongenoegen van andere belanghebbenden zoals de Van Voorsts). Door intriges van zijn rivaal, de commandant van Tiel, zag hij echter zijn claim op het kasteel en zijn bondgenootschap met Alva als sneeuw voor de zon verdwijnen. Hij gooide het roer honderdtachtig graden om en werd namens Willem van Oranje commandant van Buren. In 1577 zag hij gelegenheid om zijn begeerde, maar inmiddels geblakerde kasteel Soelen, dat nabij Buren lag (en ligt), op de Spanjaarden te heroveren en weer bewoonbaar te maken. De familie Vijgh had een eigenwijs en martiaal imago, waarmee ze zelfs binnen de Gelderse adel opvielen. De bloedverwantschap tussen Diederik en Karel van Gelre, die zijn natuurlijke grootvader was, kan men daarin als een factor gezien hebben.

Terug naar het wapen en de details. De vuisten in de wapens Vijgh zijn altijd gebald. In de manier waarop de armen - nu met pofmouwen - tegenover elkaar geheven zijn, doen ze nog het meest denken aan de mediterrane onderarmstoot die Italiaanse taxichauffeurs maken als ze in de file vastzitten. Vandaag leverde enig bladeren in 'Annales de la maison de Lynden' van Christophorus Butkens (1626) toevallig het sluitstuk in de hypothese van het 'veeg'gebaar: de duim ligt niet netjes naast de vingers, maar steekt er opvallend doorheen, de geslachtsgemeenschap verbeeldend. Het lijkt erop dat deze obsceniteit geleidelijk uit het wapen is gebannen, want latere versies in onze documentatie vertonen dit niet meer. Vijgh is desalniettemin een sprekend wapen te noemen!

Geen opmerkingen:

Een reactie plaatsen