woensdag 2 juli 2014

Heraldisch ex-libris in Meermanno

Museum Meermanno, stoer bijgenaamd Huis van het Boek, heeft binnenkort een kortdurende tentoonstelling over ex-libris. De expositie heet Van Dürer tot Escher, Ex-libriskunst uit de collectie Jansen-Ebing. Aanleiding was het overlijden van Hillegonda Jansen-Ebing in 2013. De ruim 80.000 (!) bladen tellende verzameling is inmiddels overgedragen aan het museum en door twee ervaren vrijwilligers in een database gezet. Inkijkjes in de privéwereld van bibliofielen bieden prachtige aanvullingen op persoons- en familiegeschiedenis. Bij de selectie voor de tentoonstelling zijn accenten geplaatst op veel voorkomende thema's als Don Quichote, Tijl Uilenspiegel, vrijmetselarij en erotica.

De oudste ex-libris waren echter vaak heraldisch van aard. Een persoon kon en kan immers prima gerepresenteerd worden door diens wapen. Een aantal van deze heraldische topstukken zijn te zien, zoals dat van Michael VII. Behaim von Schwarzbach (1459-1511), een telg uit een van de alleroudste patricische families van Neurenberg.  De dynamische schuine plaatsing van het schild ten opzichte van de steekhelm doet in de verte nog denken aan het slagveld, maar de evenwichtige (maar nét niet symmetrische) krullenweelde is al een overduidelijke renaissance-tendens. Het stuk is niet gesigneerd, maar het originele blok van dit ex-libris is wel bewaard gebleven (New York, Pierpont Morgan Library and Museum, B3 027 A04). Op de achterkant van dit blok is een originele notitie van Dürer aan Behaim von Schwarzbach bewaard gebleven, waarin Dürer het blok aanbiedt met het verzoek het zo te laten, daar niemand het kan verbeteren, verpessern, hij heeft het immers kunstig en met vlijt gemaakt - mit fleis kunstlich gemacht. Het wordt gedateerd ca. 1509-1511.




















Een ander stuk is een door de graveur Jean Regnault gesigneerd ex-libris, gemaakt voor Luc-François du Chemin de la Tour (1684-1744). Deze Normandische edelman werd in 1707 chevalier de St-Lazare. Aangezien het ordeteken op dit ex-libris is afgebeeld, is het te dateren op dat jaar of later.
Regnault was geen Dürer, dat is vooral te zien aan de ietwat onhandige weergave van de wildemannen, maar desaniettemin heeft dit soort prenten, mede door het beperkte formaat, een grote decoratieve charme.
Overigens is een belangrijk aandeel van de heraldische ex-libris van Meermanno oorspronkelijk afkomstig uit de collectie van het Centraal Bureau voor Genealogie. Voor alle duidelijkheid: deze worden niet getoond in deze tentoonstelling.





















Van Dürer tot Escher, Ex-libriskunst uit de collectie Jansen-Ebing
Museum Meermanno, Huis van het Boek, van 22 juli tot en met 17 augustus 2014

Geen opmerkingen:

Een reactie plaatsen