dinsdag 16 december 2014

Drents Genealogisch Jaarboek 2014

zegel Reinolt de Vos van Steenwijk, 1494
Het Drents Genealogisch Jaarboek 2014 (jrg. 21) is volledig gewijd aan heraldiek. Een aanzienlijk deel ervan - zo'n 3000 zegels - berust bij het Drents Archief in Assen. Deze zijn meestal van schulten die in Drenthe de voorlopers van notarissen waren. Heel vaak bungelen hun zegels nog aan akten, maar er zijn ook zegelverzamelingen van honderden exemplaren waar ze opduiken. Deze 19de- en 20ste-eeuwse collecties - zoals die van Just van Deventer - hebben als manco dat ze uit hun context zijn weggerukt en we daardoor de herkomst niet meer weten. Het selectiecriterium was eenvoudig: van de 3000 zegels is het aantal voor deze publicatie versmald tot 476 exemplaren (15%)  die werkelijk aan iemand van vóór 1650 toegeschreven konden worden, soms ook van buiten Drenthe. De dominante geslachten De Vos van Steenwijk, Van den Clooster, Van Munster en Van Echten springen in het oog. Door de alfabetische ordening is het aardig de inhoudelijke en stilistische ontwikkeling van hun familiewapens te zien. Het fotomateriaal is overigens uitstekend.

Een korte tweede bijdrage is van Popke Datema die de afstamming van Gisela Pype nogmaals onder de loep neemt. De kwestie over de riddermatigheid van deze dame (periode 1407-1408) was al behandeld in het opus magnum 'het geslacht de Vos van Steenwijk in het licht van de geschiedenis van den Drentse Adel' van A.N. de Vos van Steenwijk (1976). Zij was gehuwd met Johan Hiddingh, wiens familie in de dezelfde regio precies hetzelfde wapen (niet het helmteken) voerde als het riddermatige geslacht de Vos van Steenwijk. De Hiddinghs waren eigenerfden en hadden het recht om door heel Drenthe officiële stukken te mogen zegelen. Er is daarom vaak vermoed dat de Hiddinghs en de Vossen verwanten waren, maar hoe bleef altijd een raadsel. Datema poneert de hypothese dat de Pypes iets met de Van Norchs te maken hebben - het vermeende stamgeslacht van de familie de Vos van Steenwijk. Het bezit van het goed Battinc door een Pype (ca. 1355) zou hier onder andere op wijzen, omdat dat goed oorspronkelijk deel uitmaakte van het goed van de van Norchs. (Van Norch is overigens afgeleid zijn van Van Orch of Orc, de oude benaming van Urk).

De bijdrage van Cathrinus Schaafsma gaat over heraldiek in Eelde en dan met name in de Dorpskerk aldaar. Met grote aandacht zijn uitputtende beschrijvingen gemaakt van heraldiek op graven in de vloer, de herenbanken en het plafond. Verder worden clusters graven beschreven die op de Algemene Begraafplaats liggen en wordt ingegaan op glas-in-loodramen op de havezathe Vennebroek in Eelde.

Met deze bijdragen is een aanzienlijk deel van de oude Drentse heraldiek in één keer zichtbaar gemaakt.




















Drents Genealogisch Jaarboek is een uitgave van de Drentse Historische Vereniging, Vereniging voor Geschiedenis en Genealogie.
Het lidmaatschap van de Drentse Historische Vereniging kost €30,00 per jaar.

www.drentsehistorischevereniging.nl
RedactieDGJ@gmail.com

maandag 15 december 2014

Wapens in het Friese Genealogysk Jierboek 2014

In het Genealogysk Jierboek 2014 van de Fryske Akademy een opgave van de nieuw geregistreerde familiewapens bij de Fryske Rie foar Heraldyk. De namen zijn: AKnol, Miedema, Steyn, Tolman / Talman en Vis.

Ook in het Genealogysk Jierboek 2014 een overzicht van wapens op zegels in het Historisch Centrum Leeuwarden, met getekende wapenafbeeldingen. Het betreft zegels uit de 15e en 16e eeuw. De navolgende namen komen daarin voor:
Aggo Broersma, Douwa Wlbitszoen, Feddo Gerke zoen, fedde Garcka zoen, Feika Uninga, Frans Simons, Funger Syrsma, garret Kammynga, Heenka tadinga, Jacobus Petri, Jan Rommarts, Jan en Peter Sijmons, Jelger Feykisma, Kempo Uninga, Martinus Lichtfoet, Mathias Everardi, Nicolaas Cleuting, Peter Kampstra, Petrus Haarlem, Petrus Syrici, Rennert, Reygnerus, Seerp Lyuwas zoen, Syka Mertena, Sythie, Syuck, Tyaert Burmannie, Tzumma Wiarda, Wilhelmus Frederici en Wpko Burmania.

Zie www.fryske-akademy.nl

Heraldisch Tijdschrift, jaargang 2014, nr. 4

In het vierde nummer van de jaargang 2014 van het Heraldisch Tijdschrift, de periodiek van de Afdeling Heraldiek van de Nederlandse Genealogische Vereniging, de volgende artikelen:
  • Mgr. Bruno Bernard Heim, aartsbisschop en hervormend heraldicus, door Bernard Grothues
  • Vervelles of heraldische hangertjes uit de veertiende en vijftiende eeuw, door Anton Zeven
  • De veertien kwartieren van mr. Johan Anthonij van Kinschot, door Hans Nachtegaal
  • De wapens van Adrianus kardinaal Simonis en prof. dr. P.J.J. van Geest, door Hans van Heijningen
  • Een bureaustempel uit het jonkherengeslacht Van de Poll, door N.J.M. Biezen
  • In de serie 'hedendaagse heraldici': Patrick Damiaens, houtornamentist en heraldisch houtsnijder, door Bernard Grothues
  • Het zogenoemde krukkenvair van mr. Bontekoe, door J.A. de Boo
  • In memoriam voor Karel van den Sigtenhorst (1925-2014), door J.A. de Boo
Verder als gebruikelijk de rubrieken Periodieken en publicaties en Op de keper beschouwd (met vragen en reactie van lezers).

Het Heraldisch Tijdschrift verschijnt vier keer per jaar. Een abonnement kost € 20,- per jaar (buitenland € 25,-). NGV-leden betalen slechts € 18,- per jaar. Email: w.van.zon@hccnet.nl

maandag 8 december 2014

Heraldicum Disputationes, jaargang 2014, nr 4

Inhoudsopgave van het vierde nummer van jaargang 2014 van Heraldicum Disputationes:
  • Heraldiek op een schandpaal: het voorbeeld van de schandpaal van Kapelle-op-den-Bos , door Paul De Win & François van der Jeucht
  • Nog een schandpaal?, door Marc Van de Cruys & Dominique Delgrange
  • Het gegeerde wapen van Oud-Vlaanderen, door Dirk Coutereels
  • De Morgenster, door Anders Daae
  • Een paard met heraldisch borstschild De Wavrin, door Anton C. Zeven
  • Hoe een schaap een linde werd. Het belang van etymologie bij het ontwerpen van een sprekend wapen, door Dirk Van Lembergen
  • Overzicht van de inhoud van en een personenregister op Heraldicum Disputationes 2014
Als gebruikelijk ook in dit nummer ingezonden brieven, mededelingen en signaleringen van nieuwe boeken in de afdeling Disputationes.

Uitgever: Marc Van de Cruys, Krommelei 47, 2110 Wijnegem (België)
Heraldicum Disputationes verschijnt vier keer per jaar.
Prijs: € 20,- per jaar, € 6,00 voor losse nummers (€ 7,50 voor Nederland.)
Zie http://users.telenet.be/homunculus/heraldiek.html

maandag 17 november 2014

Rotterdams 'oudste' stadszegel in Rotterdams Jaarboekje 2014





















Afgelopen donderdag, 13 november, is in boekhandel Donner aan de Coolsingel het Rotterdams Jaarboekje 2014 gepresenteerd.

Hierin is een uitgebreid artikel verwerkt over het mogelijk oudste stadszegel van Rotterdam, de lokale zegelcultuur en vroege stedelijke context. De bodemvondst laat de loop van de Rotte zien met aan het eind van de stad (de 'stabboom') de beroemde dam. Omdat de stadsuitbreiding aan de andere zijde van de dam niet afgebeeld was, schatte de heraldisch medewerker van het CBG de ouderdom van het zegelstempel op de periode ca. 1300-1340 en werd vastgesteld dat het om een clavis sigilli gaat, een contrazegel.

In het decembernummer van ons kwartaalblad Genealogie was al een kort luchtig artikel gewijd aan de sensationele vondst, maar nu is het wetenschappelijk betoog uitgewerkt in dit Rotterdams Jaarboekje, dat te verkrijgen is via het Stadsarchief Rotterdam aan de Hofdijk.

woensdag 1 oktober 2014

Löke äpp in Vapenbilden

In Vapenbilden, het tijdschrift van de Svenska Heraldiska Föreningen, wordt onder andere een leuke app besproken waarin de nationale symbolen van Zweden worden getoond.
De Zweedse taal is minder toegankelijk, maar de beelden zijn verrukkelijk: het Scandinavische dieren- en plantenrijk spreekt in krachtig gestileerde en lijnloze vormen tot de verbeelding. Iets waar men in Nederland nog een puntje aan zou kunnen zuigen. En het is gratis.


Verder in dit nummer: een wapenfries uit de kloosterkerk van Sorø, de leeuwenkop (lejonköping) in het stadswapen van Linköping, een kop van de heilige Mauritius in de Domkerk van Lund en de sekseneutrale heraldiek van het Nederlandse koningshuis.


Vapenbilden, nr. 6, december 2013, is mogelijk nog te bestellen via www.heraldik.se

woensdag 24 september 2014

Heraldisch Tijdschrift, jaargang 2014, nr. 3

In het derde nummer van de jaargang 2014 van het Heraldisch Tijdschrift, de periodiek van de Afdeling Heraldiek van de Nederlandse Genealogische Vereniging, de volgende artikelen:
  • Een signet 'Jonas', door Norbert Biezen
  • Bijzonder bisschoppelijk 'bont', door Hans van Heijningen
  • Het wapen op het schilderij 'Een voorname vrijage' door Willem Pieters Buytewech, door Anton C. Zeven
  • Heraldische Dag op zaterdag 18 oktober 2014 in Kasteel Groeneveld te Baarn
  • Het wapen van de basiliek St. Petrus' Banden te Oirschot, door J.A. de Boo
  • Het wandtapijt van Baldishol. Een heraldische lelie en waarom een draak?, door Anton C. Zeven
  • Over de geschiedenis en betekenis van de familiewapens Brouwer en Spreen Brouwer, door A. Spreen Brouwer
  • In de serie 'hedendaagse heraldici': Willem van Ham, historiograaf en heraldicus, door Bernard Grothues
  • Dorpswapens en -vlaggen in West-Friesland: Abbekerk, Lambertschaag en Sijbekarspel, door Hans van Heijningen
  • Famillement Leiden 2014 (Heraldisch Tijdschrift is een van de deelnemers.)
Verder als gebruikelijk de rubrieken Periodieken en publicaties en Op de keper beschouwd (met vragen en reactie van lezers).

Het Heraldisch Tijdschrift verschijnt vier keer per jaar. Een abonnement kost € 20,- per jaar (buitenland € 25,-). NGV-leden betalen slechts € 18,- per jaar. Email: w.van.zon@hccnet.nl

maandag 22 september 2014

A Dictionary of Mottoes in England and Wales

De badge van The Harleian Society
A Dictionary of Mottoes in England and Wales is de titel van deel twintig uit de nieuwe serie The Publications of the Harleian Society en geschreven door Michael Powell Siddons. De Harleian Society (opgericht te London in 1869) is gespecialiseerd in familiehistorische bronpublicaties in de brede zin van het woord. In de loop van anderhalve eeuw is zij vanwege de geleverde kwaliteit een norm geworden, vooral als het gaat om het publiceren van de heraldische visitaties, die bewaard zijn gebleven bij The College of Arms.

Dit deel is eigenlijk een goed gedocumenteerde lijst van spreuken (onder meer gebaseerd op die visitaties, officiële heraldische controles) die in totaal in dertien typen onder te verdelen zijn. De bekendste zijn wel de spreuken onder het wapen, maar er zijn er ook die geassocieerd worden met personen (individuen of echtparen). Een ander type hoort bij het helmteken. Helmtekens (crests) spelen in de Angelsaksische heraldiek een belangrijke rol als pars pro toto voor het wapen, met name op die plaatsen waar de fysieke of sociale ruimte te beperkt is om groot uit te pakken. Het bekendst zijn wel de livrei- en manchetknopen, boekstempels en andere bescheiden vormen van toegepaste kunst. De crest is zo dominant geworden dat het vaak wordt verward met de coat-of-arms, het volledige wapen. Ook zijn er nog de badges, een aparte heraldische emblematiek waarbij deviezen, korte spreuken gebezigd worden.

In Nederland zijn wapenspeuken het ondergeschoven kindje van de heraldiek. Het bekendste en unieke zelfstandige werkje over dit onderwerp is Lijf- en wapenspreuken van het vorstelijk huis, van den Nederlandschen adel, van beroemde Nederlanders en buitenlanders enz. bijeengebracht en vertaald en met opgave der bronnen en verdere aanteekeningen voorzien (Utrecht 1893).

De uitgave is in te zien op de studiezaal van het CBG en te bestellen via The Harleian Society.

woensdag 10 september 2014

Nieuwe staten en heraldiek

Tijdens het XXXIe Internationale Congres voor Heraldische en Genealogische Wetenschappen in Oslo (12 - 17 aug. 2014) hield de Duitse heraldicus Rolf Sutter een lezing over "De in de laatste 50 jaar nieuw ontstane staten en hun heraldiek en emblematiek". 

De lezing komt nu in vier delen beschikbaar op het blog Pro Heraldica van de Deutsche Forschungsgesellschaft für Genealogie und Heraldik.
Deel 1 is nu verschenen en handelt over de nieuw ontstane Afrikaanse staten door de dekolonisatie.

De overige delen verschijnen binnenkort:
Deel 2 zal gaan over de nieuw ontstane staten als gevolg van het uiteenvallen van het Oostblok.
Deel 3 zal gaan over nieuw ontstane staten door etnisch separatisme.
Deel 4 zal getiteld zijn "Formen der 117 Identitätszeichen".

Interessant voor iedereen die geïnteresseerd is in nationale vlaggen, staatsheraldiek en de symboliek waar mensen die op zoek zijn naar een eigen identiteit op teruggrijpen.

Bron: Pro Heraldica, Rolf Sutter.

dinsdag 9 september 2014

Heeft the Union Jack z'n langste tijd gehad?

Als Schotten bij het referendum van 18 september a.s. instemmen met onafhankelijkheid (volgens laatste peiling zegt 51% van de bevolking mogelijk "ja" tegen onafhankelijkheid) kan dat betekenen dat Groot-Brittannië moet omzien naar een nieuwe vlag. 
De huidige Union Jack is een samenstelling van de vlaggen van Engeland (Sint-Joriskruis), Schotland (Sint-Andreaskruis) en Ierland (Sint-Patrickkruis).
Wording van the Union Jack (Bron: Wikipedia)
Als het Schotse deel er uit wordt gehaald blijft er van de fraaie Britse vlag weinig over.
Union Jack zonder blauw.
Misschien kan de vlag van Wales uitkomst bieden als inspiratiebron voor een extra toevoeging, want Wales was tot nu toe niet vertegenwoordigd in de Union Jack. 
Vlag van Wales (Bron: Wikipedia)

Maar een Union Jack met groen i.p.v. blauw zal toch even wennen zijn....

maandag 8 september 2014

Heraldicum Disputationes, jaargang 2014, nr 3

Inhoudsopgave van het derde nummer van jaargang 2014 van Heraldicum Disputationes:
  • Afl. 17 in de reeks over Heraldische kunstenaars: G.A. Bontekoe (1900-1988), door Hans van Heijningen
  • Attestaties (mv) voor Heylinck en van den Zijpe, door Marc Van de Cruys & Hugo Lambrechts-Augustijns
  • Tien jaar Gilde van het Heilig Sacrament van Niervaert te Breda, door Anders Daae
  • Omtrent de memorietafel van Serooskerke - Micault: een minnares van Jan II met de Lippen opgespoord?, door Jean M.P. Debois
  • Gegolfd en golvend in wapens met water, door J.A. de Boo
Als gebruikelijk ook in dit nummer ingezonden brieven, mededelingen en signaleringen van nieuwe boeken in de afdeling Disputationes.

Uitgever: Marc Van de Cruys, Krommelei 47, 2110 Wijnegem (België)
Heraldicum Disputationes verschijnt vier keer per jaar.
Prijs: € 20,- per jaar, € 6,00 voor losse nummers (€ 7,50 voor Nederland.)
Zie http://users.telenet.be/homunculus/heraldiek.html

dinsdag 2 september 2014

En passant: Wapen van een slager

Een van de CBG-collega's trof afgelopen zomer in het stadje Ancy-le-Franc in de Bourgogne (departement Yonne), ingemetseld in de buitenmuur van een onlangs gerenoveerd huis, deze oude steen aan met daarin uitgehouwen een wapenafbeelding uit 1557.



Het lijkt het wapen van een slager te zijn, want het wapen toont allerlei slagersattributen: een mes, een bijl en een aanzetstaal. De voorstelling heeft stijlkenmerken uit de renaissance, hetgeen in het betreffende stadje niet vreemd is. Het stadje wordt namelijk gedomineerd door een fraai renaissance kasteel dat tussen 1542 en 1550 is gebouwd naar een ontwerp van Sébastiano Serlio (1475-ca. 1554), een bekende Italiaanse architect die op verzoek van koning Frans I ook meewerkte aan de bouw van het kasteel van Fontainebleau.

donderdag 21 augustus 2014

Wapenboek De Coninck in Le Parchemin

In de juli-augustus 2014 editie van Le Parchemin behandelt Jean-Marie van den Eeckhout het zestiende-eeuwse Wapenboek De Coninck, dat in het archief van Goethals (Koninklijke Bibliotheek Brussel) berust. Het boek is vernoemd naar de zestiende-eeuwse familie van deze naam. De wapens van de eigenaar en zijn familieleden zijn erin afgebeeld, evenals de vazallen van de bisschop van Luik en bekende Britse, Franse, Brabantse, Henegouwse en Luxemburgse geslachten die een prominente rol bekleedden in de hoogtijdagen van het Heilig Roomse Rijk ten tijde van Karel V.

De auteur behandelt hier echter specifiek de wapens van Luikse vazallen die in de periode 1300-1375 hebben geleefd en bovenregionale verbanden met de Nederlanden hadden, waardoor veel ‘Limburgse’ (Schaesberg, Gronsveld), Brabantse (Petersheim, Halmale) en zelfs oorspronkelijk Overijsselse (Bentinck) namen in het oog springen. Interessant is dat in het geval (Jean?) Bentinck, die in het zuiden arriveerde via de Gelderse feodaliteit, het bekende ankerkruis niet van zilver op blauw is, maar van blauw op zilver. Met de nadruk op de politiek-militaire rol van de personen en hun biografische details gevat in statistische overzichten, komt deze dynamische periode van de heraldiek zeer tot haar recht.

Verder zijn in dit nummer van andere auteurs de genealogieën Rubempré en Nobels opgenomen.

Le Parchemin, Bulletin bimestriel édité par l'Association royale Office Généalogique et Héraldique de Belgique, julliet-août, 2014, no. 412, 87 pag.


Le Parchemin verschijnt 6 keer per jaar. Kosten abonnement: € 40,- per jaar voor België en € 70,- per jaar voor het 'buitenland'. Zie website.

woensdag 9 juli 2014

Vijgh: seks en geweld

Lang bestond het vermoeden dat het wapen van de riddermatige Gelderse familie Vijgh of Vijch een sprekend wapen is. De vondst van vandaag bevestigt dit idee. In de heraldische databank zien we vele wapens onder deze naam voorbijkomen en allen hebben de kenmerkende gekruiste en beklede linker- en rechterarm met gebalde vuisten. Een mooi voorbeeldje van het wapen van de familie, die ook Hardevuist werd genoemd, is te vinden in het Streekmuseum Tiel.




















Een oorvijg krijgen of verkopen zat tot nog niet zo heel lang geleden in ons systeem, maar sinds de opvoedende tik écht niet meer kan, zal dit laatste beetje corrigerend lichamelijk contact bij veel mensen verdwijnen. Iemand een veeg uit de pan geven of gewoon een veeg geven, heeft nog steeds een (pseudo-) gewelddadige, dan wel seksuele betekenis, met een lichtvoetige connotatie.

Hoe anders was het toen 'de koning van Tiel', kapitein Diederik (Derck) Vijgh (1532-1615) daar de dienst uitmaakte. Tijdens de geloofstwist van 1566 steunde hij met ijzeren vuist de katholieke zijde. Zo werkte hij de lokale predikant de stad uit en trok hij als richter (schout) het commando over vijftig manschappen naar zich toe. Intussen leken hem rond 1569 de rechten van huis Soelen - door erfenis - toe te komen. Om deze alvast te waarborgen bezette hij het huis (tot ongenoegen van andere belanghebbenden zoals de Van Voorsts). Door intriges van zijn rivaal, de commandant van Tiel, zag hij echter zijn claim op het kasteel en zijn bondgenootschap met Alva als sneeuw voor de zon verdwijnen. Hij gooide het roer honderdtachtig graden om en werd namens Willem van Oranje commandant van Buren. In 1577 zag hij gelegenheid om zijn begeerde, maar inmiddels geblakerde kasteel Soelen, dat nabij Buren lag (en ligt), op de Spanjaarden te heroveren en weer bewoonbaar te maken. De familie Vijgh had een eigenwijs en martiaal imago, waarmee ze zelfs binnen de Gelderse adel opvielen. De bloedverwantschap tussen Diederik en Karel van Gelre, die zijn natuurlijke grootvader was, kan men daarin als een factor gezien hebben.

Terug naar het wapen en de details. De vuisten in de wapens Vijgh zijn altijd gebald. In de manier waarop de armen - nu met pofmouwen - tegenover elkaar geheven zijn, doen ze nog het meest denken aan de mediterrane onderarmstoot die Italiaanse taxichauffeurs maken als ze in de file vastzitten. Vandaag leverde enig bladeren in 'Annales de la maison de Lynden' van Christophorus Butkens (1626) toevallig het sluitstuk in de hypothese van het 'veeg'gebaar: de duim ligt niet netjes naast de vingers, maar steekt er opvallend doorheen, de geslachtsgemeenschap verbeeldend. Het lijkt erop dat deze obsceniteit geleidelijk uit het wapen is gebannen, want latere versies in onze documentatie vertonen dit niet meer. Vijgh is desalniettemin een sprekend wapen te noemen!

woensdag 2 juli 2014

Heraldisch ex-libris in Meermanno

Museum Meermanno, stoer bijgenaamd Huis van het Boek, heeft binnenkort een kortdurende tentoonstelling over ex-libris. De expositie heet Van Dürer tot Escher, Ex-libriskunst uit de collectie Jansen-Ebing. Aanleiding was het overlijden van Hillegonda Jansen-Ebing in 2013. De ruim 80.000 (!) bladen tellende verzameling is inmiddels overgedragen aan het museum en door twee ervaren vrijwilligers in een database gezet. Inkijkjes in de privéwereld van bibliofielen bieden prachtige aanvullingen op persoons- en familiegeschiedenis. Bij de selectie voor de tentoonstelling zijn accenten geplaatst op veel voorkomende thema's als Don Quichote, Tijl Uilenspiegel, vrijmetselarij en erotica.

De oudste ex-libris waren echter vaak heraldisch van aard. Een persoon kon en kan immers prima gerepresenteerd worden door diens wapen. Een aantal van deze heraldische topstukken zijn te zien, zoals dat van Michael VII. Behaim von Schwarzbach (1459-1511), een telg uit een van de alleroudste patricische families van Neurenberg.  De dynamische schuine plaatsing van het schild ten opzichte van de steekhelm doet in de verte nog denken aan het slagveld, maar de evenwichtige (maar nét niet symmetrische) krullenweelde is al een overduidelijke renaissance-tendens. Het stuk is niet gesigneerd, maar het originele blok van dit ex-libris is wel bewaard gebleven (New York, Pierpont Morgan Library and Museum, B3 027 A04). Op de achterkant van dit blok is een originele notitie van Dürer aan Behaim von Schwarzbach bewaard gebleven, waarin Dürer het blok aanbiedt met het verzoek het zo te laten, daar niemand het kan verbeteren, verpessern, hij heeft het immers kunstig en met vlijt gemaakt - mit fleis kunstlich gemacht. Het wordt gedateerd ca. 1509-1511.




















Een ander stuk is een door de graveur Jean Regnault gesigneerd ex-libris, gemaakt voor Luc-François du Chemin de la Tour (1684-1744). Deze Normandische edelman werd in 1707 chevalier de St-Lazare. Aangezien het ordeteken op dit ex-libris is afgebeeld, is het te dateren op dat jaar of later.
Regnault was geen Dürer, dat is vooral te zien aan de ietwat onhandige weergave van de wildemannen, maar desaniettemin heeft dit soort prenten, mede door het beperkte formaat, een grote decoratieve charme.
Overigens is een belangrijk aandeel van de heraldische ex-libris van Meermanno oorspronkelijk afkomstig uit de collectie van het Centraal Bureau voor Genealogie. Voor alle duidelijkheid: deze worden niet getoond in deze tentoonstelling.





















Van Dürer tot Escher, Ex-libriskunst uit de collectie Jansen-Ebing
Museum Meermanno, Huis van het Boek, van 22 juli tot en met 17 augustus 2014

woensdag 25 juni 2014

Voortgang inventarisatie losse heraldiek op papier

Het is tijd om de oplettende lezer te informeren over de voortgang van de inventarisatie van de collectie losse heraldiek op papier die bij het CBG berust. In de vorige post kwam al even een laatmiddeleeuws tekeningetje voorbij, maar er is heel veel meer. Op dit moment worden door vrijwilligers de familiedossiers gecontroleerd op heraldisch materiaal dat soms eeuwenoud is. De stukken en stukjes die hierbij opduiken, worden gevoegd bij het eerder ontdekte materiaal en worden gedigitaliseerd, geconserveerd en in de heraldische databank beschreven.

Het arbeidsintensieve deelproject loopt nu drie jaar. Soms zijn de bij de wapens behorende namen bekend, maar niet de tekenaar of schilder. Soms duikt na een jaar plotseling een tekening op van dezelfde kunstenaarshand, zonder dat nog bekend is om wie het werkelijk gaat. De onderzoeker zet zogezegd vlaggetjes uit om clusters van overeenkomsten en verschillen te signaleren over de collectiegeschiedenis van het materiaal en uit welke bron het afkomstig (gesneden) is (wapenkaarten, manuscripten, ontwerptekeningen voor een naslagwerk, enzovoort). Het doel is de records in de heraldische databank te verrijken met gegevens zoals maker, techniek en verwant materiaal; zaken die voorheen minder belangrijk werden geacht. Men zag het vooral als documentatie en minder als kunst. De oorspronkelijke context was van ondergeschikt belang.

Hieronder laten we een voorbeeld zien van één van de vele oorspronkelijke tekeningen in waterverf die ten grondslag hebben gelegen aan het naslagwerk van A.A. Vorsterman van Oyen, Stam- en Wapenboek van aanzienlijke Nederlandsche Familiën met genealogische en heraldische aantekeningen (Groningen 1888-1890). Waarschijnlijk is het bij het CBG terecht gekomen via de collectie Vorsterman van Oyen. Het betreft het wapen van de familie De Nerée tot Babberich. Toen nog een 'schetsje' met een vlekje op het blazoen, maar tegenwoordig steeds meer een vorm van kapitaal...




vrijdag 13 juni 2014

De oudste wapentekening van het CBG

Bij inventarisatiewerkzaamheden werd onlangs bij het CBG een oude wapentekening gevonden die nu te boek staat als de oudste in de collectie. De tekening werd bewaard in een lade met ander ongeïnventariseerd materiaal. 
Het gaat om een gewassen pentekening op een velletje papier van 14 cm hoog. Het wordt gedateerd op het derde kwart van de vijftiende eeuw en bevindt zich in de overgang van gotiek naar renaissance. In het septembernummer van Gen.magazine wordt er aandacht aan besteed.


maandag 2 juni 2014

Heraldisch Tijdschrift, jaargang 2014, nr. 2

In het tweede nummer van de jaargang 2014 van het Heraldisch Tijdschrift, de periodiek van de Afdeling Heraldiek van de Nederlandse Genealogische Vereniging, de volgende artikelen:
  • Paul Boesch, een heraldisch houtgraveur uit Zwitserland, door Bernard Grothues
  • Armenpenning Roermond is bakenlood van Willemstad, door Allex Kussendrager
  • Het zegelstempel van de Ridderhofstede Nyevelt, door Norbert Biezen
  • Bisschopswapens op de Antillen en in Suriname, door Hans van Heijningen
  • Drentse heraldiek, door Cor de Graaf
  • Waar zijn de koninklijke leeuwen gebleven?, door Anton C. Zeven
  • 10 Jaar Gilde van het Heilig Sacrament van Niervaert te Breda, door Anders Daae
  • In de serie 'hedendaagse heraldici': Jonkheer Sigismund H. de Ranitz, heraldisch schilder, door Bernard Grothues
  • Dorpswapens en -vlaggen in West-Friesland: Hauwert en Zwaagdijk-West, door Hans van Heijningen
Verder als gebruikelijk de rubrieken Periodieken en publicaties en Op de keper beschouwd (met vragen en reactie van lezers).

Het Heraldisch Tijdschrift verschijnt vier keer per jaar. Een abonnement kost € 20,- per jaar (buitenland € 25,-). NGV-leden betalen slechts € 18,- per jaar. Email: w.van.zon@hccnet.nl

Heraldicum Disputationes, jaargang 2014, nr 2

Inhoudsopgave van het tweede nummer van jaargang 2014 van Heraldicum Disputationes:
  • De laatste adelsbrieven verleend door Z.M. Albert II, Koning der Belgen 2012-2013, door Paul de Win
  • Wapens en logo's van Nederlandse universiteiten en hogescholen, door Fons van Wieringen
  • Heraldiek in het Groene Hart. Gemeenten en hun wapens in en rond het gebied van de nieuwe gemeente Bodegraven-Reeuwijk, door Jan Keuzenkamp
  • De verdwenen obiit van Borsbeek, door Stefan Crick & Marc Van de Cruys
  • In de serie 'Belgische bisschoppen in het buitenland': Mgr. Godfried Pelckmans O.F.M. Cap. 3e bisschop van Lahore, door Marc Van de Cruys

Als gebruikelijk ook in dit nummer ingezonden brieven, mededelingen en signaleringen van nieuwe boeken in de afdeling Disputationes.

Uitgever: Marc Van de Cruys, Krommelei 47, 2110 Wijnegem (België)
Heraldicum Disputationes verschijnt vier keer per jaar.
Prijs: € 20,- per jaar, € 6,00 voor losse nummers (€ 7,50 voor Nederland.)
Zie http://users.telenet.be/homunculus/heraldiek.html

dinsdag 1 april 2014

Heraldisch Tijdschrift, jaargang 2014, nr. 1

In het eerste nummer van de jaargang 2014 van het Heraldisch Tijdschrift, de periodiek van de Afdeling Heraldiek van de Nederlandse Genealogische Vereniging, de volgende artikelen:
  • Herinneringen aan de geboorte van de Afdeling Heraldiek van de NGV, door Anders Daae (n.a.v. 20-jarig jubileum)
  • Heraldische aantekeningen bij een middeleeuwse bijbel, die bewaard wordt in Londen, door Willem van Ham
  • In de serie 'hedendaagse heraldici': Jelle Cornelis Terluin, wapentekenaar en heraut van de Fryske Rie foar Heraldyk, door Bernard Grothues 
  • Een signet Schenkenberg van Mierlo, door Norbert Biezen
  • Symboliek op de gedenkpenning van de Académie Internationale d'Heraldique, door J.A. de Boo
  • Hand- of persoonlijke merken als wapenstukken in zegels, door Anton C. Z|even
  • Decoding Signs of Identity, door Anton C. Zeven (over Oud-Egyptische steenhouwersmerken)
Verder als gebruikelijk de rubrieken Periodieken en publicaties en Op de keper beschouwd (met vragen en reactie van lezers).

Het Heraldisch Tijdschrift verschijnt vier keer per jaar. Een abonnement kost € 20,- per jaar (buitenland € 25,-). NGV-leden betalen slechts € 18,- per jaar. Email: w.van.zon@hccnet.nl

maandag 3 maart 2014

Nieuwe leeuw voor Oranje


Aansluitend op het persbericht over het nieuwe oranje shirt voor het Nationaal Elftal (Brazilië 2014) is Editie nl vandaag bij het CBG geweest om tekst en uitleg te krijgen over de leeuw als nationaal symbool.

Ingegaan werd op de eigenschappen van de leeuw als edele, maar agressieve verdediger van het welpennest. Een diepere symbolische laag is de leeuw als symbool van Christus, die via de Bijbel de geschiedenis is ingegaan als de leeuw van Juda. Agressie, edelmoedigheid en protectie waren eigenschappen waar de Noordeuropese middeleeuwse vorsten zich perfect mee konden identificeren. Vanaf de zestiende eeuw tekende de leeuw zich af als centraal symbool voor de Republiek, wat mooi verbeeld is in de zogenaamde Leo Belgicus.

Zegel van de Staten Generaal, 17de eeuw, CBG, coll. KNGGW


















Het shirt is uiteraard oranje, een niet al te heraldische kleur die Nederland verbindt met het Prinsdom Orange in Zuid-Frankrijk. De zilveren leeuw is het embleem van de KNVB dat vanaf 1907 in varianten de shirts siert. Deze tijdloze leeuw is herontworpen door Wim Crouwel. Ga naar de website van de KNVB voor achtergronden.

Zie ook het item van Editie NL (RTL 4) van 3 maart 2014 over dit onderwerp, met een kort interview met CBG-heraldicus Guus van Breugel. 

Heraldicum Disputationes, jaargang 2014, nr 1

Inhoudsopgave van het eerste nummer van jaargang 2014 van Heraldicum Disputationes:
  • Het Franse oorlogskruis in Vlaamse stadswapens, door Patrick van Waterschoot. (Negen Belgische gemeenten ontvingen na WO I het Franse Croix de Guerre. Dit kruis vond z'n weg naar een aantal stadwapens.)
  • Heraldische opmerkingen bij een monumentale schouw te Bergen op Zoom, door Willem van Ham
  • Nog een zegelmatrijs: Alegambe-Wouters de Vinderhoute, door Dominique Delgrange & Marc Crucifix. (Zie ook Jaargang 2013 nr 2)
  • Jan de Weert (ca. 1435-1499). Een Antwerpse abt met Hollandse en Zeeuwse roots, door A.M. Bosters
  • Het wapen van Philip Dickmans, door Hans van Heijningen. (Belgisch bisschop in Brazilië)
Als gebruikelijk ook in dit nummer ingezonden brieven, mededelingen en signaleringen van nieuwe boeken in de afdeling Disputationes.

Uitgever: Marc Van de Cruys, Krommelei 47, 2110 Wijnegem (België)
Heraldicum Disputationes verschijnt vier keer per jaar.
Prijs: € 20,- per jaar, € 6,00 voor losse nummers (€ 7,50 voor Nederland.)
Zie http://users.telenet.be/homunculus/heraldiek.html

dinsdag 25 februari 2014

Heraldica Nova: Middeleeuwse heraldiek in cultuurhistorisch perspectief

















Wie houdt van heraldische discussies op niveau doet er goed aan om het blog Heraldica Nova te bezoeken. Onder de leus Let's put a new light on medieval heraldry! daagt Torsten Hiltmann wetenschappers en belangstellenden uit om heraldiek als serieuze onderzoeksdiscipline te gebruiken voor de cultuurgeschiedenis van de Middeleeuwen. Het blog heeft een afdeling bronnen en ontdekkingen/toeschrijvingen, een hoek voor discussie en theorie en een agenda met aankondigingen van workshops lezingen en andere evenementen. Partcipatie aan het blog wordt van harte gestimuleerd. Het geheel heeft een overzichtelijke prettige uitstraling.

woensdag 29 januari 2014

RKDexplore voor heraldisch onderzoek










Gisteren, 28 januari, hield Reinier van 't Zelfde tijdens het Stamboomcafé van het Centraal Bureau voor Genealogie een introductie over het gebruik van RKDexplore. Het is een portaal van de Rijksdienst voor Kunsthistorische Documentatie bestemd voor (kunst)historisch onderzoek en feitelijk ook de homepage van het RKD zelf. Het bevat deelcollecties en toegangen over kunstenaars (RKDartists), afbeeldingen (RKDimages), portretten (RKDportraits), boeken (RKDlibrary), collecties (RKDcollections) en gedigitaliseerde ficheverzamelingen (RKDexerpts).
Voor heraldici en genealogen zijn met name de portretten en heraldische afbeeldingen van belang. Als men in het centrale zoekvenster 'heraldisch wapen' intikt, komt een enorme hoeveelheid beeldmateriaal naar boven.
Nuttig om door te vlooien, heerlijk om in te verdwalen. Een aanrader!

Reinier van 't Zelfde is ICT-medewerker van de RKD; de website www.rkd.nl is gemaakt in samenwerking met Picturae in Heilloo.
Het Stamboomcafé heeft met enige regelmaat sprekers op het gebied van de heraldiek, hou daarvoor onze CBG-agenda in de gaten.

maandag 20 januari 2014

Heraldisch Tijdschrift, jaargang 2013, nr. 4

In het vierde nummer van de jaargang 2013 van het Heraldisch Tijdschrift, de periodiek van de Afdeling Heraldiek van de Nederlandse Genealogische Vereniging, de volgende artikelen:

  • De leeuw in het wapen van Leeuwarden, 'Veit' en mythe, door Bernhard van Haersma Buma
  • Een zegelstempel Van Heijst, door N.J.M. Biezen
  • In de serie 'hedendaagse heraldici': Piet Bultsma-Vos, heraldisch ontwerper en tekenaar op adellijk niveau, door Bernard Grothues 
  • Kroon verleent Den Haag wapenspreuk 'Vrede en Recht', door R.W. van Dijk en J.A. de Boo
  • Wapen van Dick Schoon, oud-katholiek bisschop van Haarlem, door Hans van Heijningen
  • 200 jaar constitutionele monarchie, door J.A. de Boo
  • Loil. Een dorpswapen en -vlag, door Hans van Heijningen
  • Drie sixpacks en het wapen van de Italiaanse stad Agrigento, door Anton C. Zeven
Verder als gebruikelijk de rubrieken Periodieken en publicaties en Op de keper beschouwd (met vragen en reactie van lezers).

Het Heraldisch Tijdschrift verschijnt vier keer per jaar. Een abonnement kost € 20,- per jaar (NGV-leden € 18,-). Email: w.van.zon@hccnet.nl