woensdag 23 november 2011

Ophef om gemeentelogo Neumünster. Plagiaat?

In de Duitse gemeente Neumünster is ophef ontstaan over een nieuw gemeentelogo. Nadat het logo feestelijk was gepresenteerd dook een wel heel erg gelijkend gemeentelogo op van de Friese gemeente Skarsterlân. De vraag die nu de hele goegemeente in Neumünster (Sleeswijk-Holstein) bezig houdt: is hier sprake van plagiaat? De ontwerper vindt uiteraard van niet, immers "Plagiate sind uncool". In de gemeenteraad en de pers wordt er een aardig robbertje over geknokt. Oordeel zelf: links het logo van Neumünster, rechts het al langer bestaande logo van Skarsterlân




Zie artikel in de Holsteiner Koerier van 22 november 2011.

maandag 14 november 2011

Vlag en wapen van Sinterklaas

De intocht van Sinterklaas in Nederland, afgelopen zaterdag 12 november, leverde een nieuwigheid op: een speciale Sinterklaasvlag.  
Tijdens de intocht werd een verhaal rond die vlag gespeeld met het stelen en terugveroveren van het dundoek. De vlag is waarschijnlijk speciaal voor dit doel ontworpen, maar de Heraut-Piet had misschien haast of gewoon zijn dag niet.... De inspiratie ervoor kwam vast en zeker van de vormgeving van het Sinterklaasjournaal. En dan met name van de banner aan de bovenkant van de webpagina. Hij werd er als het ware uitgeknipt. De vlag, van een gewoon liggend rechthoekig formaat, is daarom rood met even binnen de boven- en onderrand een smalle gele streep. Tussen deze strepen staat het beeldmerk van het Sinterklaasjournaal: een licht schuinstaande mijter die net wat gedraaid is zodat je kunt zien dat er voor én achter een punt zit. 

Het ontwerpen van vlaggen is echter een  speciaal vak. Je bent er niet door gewoon een merk, logo of icoon in de bedrijfskleuren ergens op een lap stof te zetten. Een vlag beweegt of hangt stil en dat zorgt ervoor dat je sommige delen ervan minder goed ziet dan andere. Het is om die reden ook niet aan te raden om teksten op vlaggen te zetten, omdat daar altijd wel wat van wegvalt. En dan gaat de boodschap verloren.
Een echte  vlaggenontwerper zet nooit een belangrijk teken midden op een vlag, maar hij schuift het wat op naar de stok; op de scheiding van broeking en vlucht noemt men dat. Oftewel met de middenlijn op 1/3 van de lengte van een vlag, gerekend van de stok. Daar blijft het het best en het langst zichtbaar. Daarnaast is het af te raden om te smalle strepen op een vlag te zetten, omdat die op wat meer afstand wegvallen. En als laatste gebruik je geen realistische weergaves van stukken in vlaggen, maar gestileerde, eenvoudige versies ervan. Ongeveer net zo als in heraldische wapens. Dus een driekwart aanzicht van een mijter kan eigenlijk niet. Bovendien mist de afgebeelde mijter enkele belangrijke onderdelen: de zogenaamde infulae of afhangende banden. De mijter die de net aangekomen Sinterklaas op had miste die trouwens ook; dat is een ernstige fout in zo’n liturgisch belangrijk hoofddeksel.

Voorstel voor verbeterde Sinterklaasvlag
De vlag doet een beetje denken aan een omkering in kleur van de Spaanse vlag. Hij zou er uit grafisch oogpunt echter mee gediend zijn om dat wat duidelijker te laten zien. In ieder geval zouden die strepen breder moeten, maar waarom niet gewoon een vlag van drie banen in de verhouding 1 : 8 : 1, geel, rood, geel, met op de scheiding van broeking en vlucht een rode mijter met gele randen, kruis en banden. En die mijter dan recht van voren gezien en met de banden sierlijk gebogen. Zo wordt het een echte en geheel vlaggenkundig verantwoorde vlag voor Sinterklaas, zowel voor de heilige als het feest.

En als we dan toch bezig zijn: had Sinterklaas ook een wapen? Jawel. Het wordt niet veel meer gebruikt, maar al vanaf de middeleeuwen werd Sint Nicolaas van Myra heraldisch weergegeven met enkele van zijn attributen. In Engelse kerken is dit wapen soms nog wel terug te vinden, maar ik ken het niet uit aan die heilige gewijde Nederlandse kerken. Die zijn natuurlijk ook allemaal door de protestanten overgenomen en van  elke herinnering aan de katholieke tijd ontdaan. Dat is in Engeland veel minder het geval geweest. Daar blazoeneren ze het wapen als volgt: azure, three bezants, two and one. Oftewel: in blauw drie gouden penningen of bezanten, 2, 1. De gouden munten staan voor de beurzen met goud die de heilige aan drie meisjes toewierp die zo arm waren dat ze niet konden trouwen en tot hun schande in een bordeel verzeild dreigden te raken. De kleur blauw van het schild zou wijzen op het feit dat Sint Nicolaas o.a. de patroon van zeelieden is. De drie gouden munten zijn trouwens ook terug te vinden in een hele serie Europese gemeentewapens van steden of dorpen die connecties met de heilige hadden, al of niet in de vorm van een parochiekerk. Zie bijv. deze website. Er wordt ook een aantal Nederlandse gemeenten genoemd.

Door Henk 't Jong.

vrijdag 11 november 2011

Boek: Portugees wapenporselein vanaf de 16e tot in de 19e eeuw

De laatste jaren zijn diverse boeken gepubliceerd over het wapenporselein dat in China werd vervaardigd voor de Europese markt. In de 18e eeuw was alles wat Chinees was zeer in de mode en het exportporselein was razend populair. Na publicaties over o.a. wapenporselein met Nederlandse, Franse en Spaanse (familie)wapens (zie onder meer Chinese Armorial Porcelain for the Dutch Market, door Dr. Jochem Kroes) is in 2007 ook een reeks gestart waarin het Portugese wapenporselein wordt beschreven en afgebeeld. Dit project van Varela Santos heeft inmiddels al vier publicaties opgeleverd en deel 5 zal nog verschijnen (zie voor de titelgegevens hieronder).
De Portugese markt was voor de Chinezen zeker niet de onbelangrijkste en deze was tenminste de oudste. Al in de 16e eeuw bestelden Portugese koningen en prinsen porselein met hun wapen daarop, meestal in blauwwit. Pas aan het einde van de 17e eeuw deden dat ook de Nederlanders, de Engelsen, de Fransen, de Zweden en Denen en vertegenwoordigers van andere Europese naties.

Het eerste deel behandelt de oudste Portugese wapenschotels en andere voorwerpen uit de 16e eeuw. Naast de koning van Portugal als opdrachtgever waren dat leden van de families Ameida en Cordeiro.  Deel twee is gewijd aan het latere wapenporselein van de koningen, de religieuze orden en geestelijkheid van Portugal. In de delen drie en vier wordt het wapenporselein van de Portugese adel behandeld. Daarin is speciale aandacht voor de familie Sobral en voor de Portugese joden die wapenporselein bestelden. Een belangrijke familie die ook banden met Nederland heeft is De Pinto, die zeer welvarend werd in Amsterdam en Den Haag. De rijke koopman Isaac de Pinto, die in het nog bestaande Pintohuis in de Jodenbreestraat woonde, bestelde in het begin van de 18e eeuw een set wapenborden in blauwwit. De teksten zijn in het Portugees en in het Engels en de uitgaven zijn fraai vormgegeven. Ze zijn rijk en grootschalig geïllustreerd met kleurenfoto's van Portugees wapenporselein en andere historische objecten.   

Portugal na porcelana da China : 500 anos de comércio / Portugal in porcelain from
China : 500 years of trade,
door Varela Santos, A . Uitgever: Artemágica, Lisboa : 2007- 2011.
4 delen: ISBN: 9789896050344 (v.1); 9789896050528 (v. 2); 9789896050580 (v. 3); 9789896050627 (v.4). Zie website voor meer info en eventuele bestelling.

Het boek is in te zien in de Studiezaal van het CBG te Den Haag.

woensdag 9 november 2011

Exlibris in Museum Meermanno














In het tijdschrift "Tussen Antiek & Verzamelen" besteedt Anne-Roos Hermer aandacht aan de collectie exlibris van het bekende Museum Meermanno in Den Haag. De collectie (voor een aanzienlijk deel heraldisch) werd regelmatig gedeeltelijk getoond, maar als het niet voor 1 januari 2012 aan een inkomstennorm van 21,6 % voldoet, zullen de gieren neerdalen op dit oudste museum voor het boek ter wereld.  


















De beginperiode van het exlibris valt aan het eind van de vijftiende eeuw, na de uitvinding van de boekdrukkunst. In 1480 worden door Hildebrand Brandenburg uit Biberach boeken aan de kloosterbibliotheek van Buxheim geschonken. Een aantal van deze boeken dragen een op papier gedrukte houtsnede met een engel die een schild vasthoudt. Een gekleurd exemplaar daarvan ligt bij Meermanno. De heraldiek heeft dan nog zo'n sprekende functie, dat tijdens de opvolgende eeuwen de namen van boekeigenaars weinig tot niet in de drukplaat opgenomen worden. Na een ware bloeiperiode waarin de priester Pam Rueter een grote rol speelde (de decennia rond de Tweede Wereldoorlog) heeft het genre last van vergrijzing gekregen, aldus het artikel (Azië vertoont daarentegen een verhoogde belangstelling). Heraldische exlibris werden steeds minder gemaakt. Eén van de bekendste Nederlandse kleingrafiek-kunstenaars was de vorig jaar overleden heraldisch tekenaar Daniel de Bruijn, aan wie wij in dit heraldisch blog ook aandacht hebben besteed.
De collectie exlibris van Meermanno is groot, veel te groot om in één keer tentoon te stellen. De collectie is door koop en schenking gegroeid. De deelcollectie van Eugène Strens spant met 130.000 (!) exemplaren de kroon, dan komt er een hele tijd niets, om vervolgens gevolgd te worden door de deelcollecties van Verster, Schwenke, Beels, Schelling, en Jansen-Ebing die allen in de vele (tien)duizenden lopen. Het is grappig om te signaleren dat bij het verzamelen in Engeland de eigenaar vooral centraal staat '(bekende mensen) en dat dit op het vasteland en daarbuiten juist andersom is en de kunstenaar een verzamelcriterium vormt.

Tussen Antiek & Verzamelen, 27ste jaargang, nr. 283, nov. 2011,  
€ 5,25.

Museum Meermanno, Prinsessegracht 30, Den Haag, telefoon: 070-3462700