maandag 14 november 2011

Vlag en wapen van Sinterklaas

De intocht van Sinterklaas in Nederland, afgelopen zaterdag 12 november, leverde een nieuwigheid op: een speciale Sinterklaasvlag.  
Tijdens de intocht werd een verhaal rond die vlag gespeeld met het stelen en terugveroveren van het dundoek. De vlag is waarschijnlijk speciaal voor dit doel ontworpen, maar de Heraut-Piet had misschien haast of gewoon zijn dag niet.... De inspiratie ervoor kwam vast en zeker van de vormgeving van het Sinterklaasjournaal. En dan met name van de banner aan de bovenkant van de webpagina. Hij werd er als het ware uitgeknipt. De vlag, van een gewoon liggend rechthoekig formaat, is daarom rood met even binnen de boven- en onderrand een smalle gele streep. Tussen deze strepen staat het beeldmerk van het Sinterklaasjournaal: een licht schuinstaande mijter die net wat gedraaid is zodat je kunt zien dat er voor én achter een punt zit. 

Het ontwerpen van vlaggen is echter een  speciaal vak. Je bent er niet door gewoon een merk, logo of icoon in de bedrijfskleuren ergens op een lap stof te zetten. Een vlag beweegt of hangt stil en dat zorgt ervoor dat je sommige delen ervan minder goed ziet dan andere. Het is om die reden ook niet aan te raden om teksten op vlaggen te zetten, omdat daar altijd wel wat van wegvalt. En dan gaat de boodschap verloren.
Een echte  vlaggenontwerper zet nooit een belangrijk teken midden op een vlag, maar hij schuift het wat op naar de stok; op de scheiding van broeking en vlucht noemt men dat. Oftewel met de middenlijn op 1/3 van de lengte van een vlag, gerekend van de stok. Daar blijft het het best en het langst zichtbaar. Daarnaast is het af te raden om te smalle strepen op een vlag te zetten, omdat die op wat meer afstand wegvallen. En als laatste gebruik je geen realistische weergaves van stukken in vlaggen, maar gestileerde, eenvoudige versies ervan. Ongeveer net zo als in heraldische wapens. Dus een driekwart aanzicht van een mijter kan eigenlijk niet. Bovendien mist de afgebeelde mijter enkele belangrijke onderdelen: de zogenaamde infulae of afhangende banden. De mijter die de net aangekomen Sinterklaas op had miste die trouwens ook; dat is een ernstige fout in zo’n liturgisch belangrijk hoofddeksel.

Voorstel voor verbeterde Sinterklaasvlag
De vlag doet een beetje denken aan een omkering in kleur van de Spaanse vlag. Hij zou er uit grafisch oogpunt echter mee gediend zijn om dat wat duidelijker te laten zien. In ieder geval zouden die strepen breder moeten, maar waarom niet gewoon een vlag van drie banen in de verhouding 1 : 8 : 1, geel, rood, geel, met op de scheiding van broeking en vlucht een rode mijter met gele randen, kruis en banden. En die mijter dan recht van voren gezien en met de banden sierlijk gebogen. Zo wordt het een echte en geheel vlaggenkundig verantwoorde vlag voor Sinterklaas, zowel voor de heilige als het feest.

En als we dan toch bezig zijn: had Sinterklaas ook een wapen? Jawel. Het wordt niet veel meer gebruikt, maar al vanaf de middeleeuwen werd Sint Nicolaas van Myra heraldisch weergegeven met enkele van zijn attributen. In Engelse kerken is dit wapen soms nog wel terug te vinden, maar ik ken het niet uit aan die heilige gewijde Nederlandse kerken. Die zijn natuurlijk ook allemaal door de protestanten overgenomen en van  elke herinnering aan de katholieke tijd ontdaan. Dat is in Engeland veel minder het geval geweest. Daar blazoeneren ze het wapen als volgt: azure, three bezants, two and one. Oftewel: in blauw drie gouden penningen of bezanten, 2, 1. De gouden munten staan voor de beurzen met goud die de heilige aan drie meisjes toewierp die zo arm waren dat ze niet konden trouwen en tot hun schande in een bordeel verzeild dreigden te raken. De kleur blauw van het schild zou wijzen op het feit dat Sint Nicolaas o.a. de patroon van zeelieden is. De drie gouden munten zijn trouwens ook terug te vinden in een hele serie Europese gemeentewapens van steden of dorpen die connecties met de heilige hadden, al of niet in de vorm van een parochiekerk. Zie bijv. deze website. Er wordt ook een aantal Nederlandse gemeenten genoemd.

Door Henk 't Jong.

2 opmerkingen:

  1. Zijn het gouden munten of pepernoten?

    BeantwoordenVerwijderen
  2. Volgens de legende; munten. Ze staan voor de drie bruidschatten die de heilige anoniem in het schoentje van de meisjes stortte. Een bezant is trouwens een vroegmiddeleeuwse Byzantijnse gouden munt die vanwege zijn grote waarde op zichzelf al een hele bruidschat kon betekenen. Pepernoten zijn trouwens niet rond.

    BeantwoordenVerwijderen