dinsdag 4 januari 2011

Erfelijke heraldiek zou met een vrouw begonnen zijn














Volgens het artikel "Die Mutter aller Wappen" van Arnold Rabbow, in het Herold-Jahrbuch (deel 15, 2010), zou de erfelijke heraldiek met een vrouw begonnen zijn: Isabella van Vermandois. Gewoonlijk zag men de man en zijn nakomelingen als de dragers van een wapen bij uitstek omdat zij de wapens hanteerden, maar toch zijn van vrouwen al heel vroeg voorbeelden van familiewapens bekend. Mahaut van Nevers zegelde rond 1234 zelfs met een wapen met een leeuw, dat noch het wapen van haar vader, noch dat van haar echtgenoot was.

Het blauw-goud geschaakte wapen van Isabella van Vermandois (1085-1131) wordt door de auteur als het eerste echte erfelijke familiewapen gezien. Opvallend in het verhaal is dat Isabella het wapen op haar man en kinderen overdraagt in plaats van andersom!
Isabella was de dochter van Hugo, graaf van de in Noord-Frankrijk gelegen streken Vermandois en Valois.
Vader Hugo was een strijdgenoot van Godfried van Bouillon en de zoon van Hendrik I, koning van Frankrijk. Hugo, die al in 1102 stierf, zou geen erfelijk wapen gevoerd kunnen hebben, omdat wapens toen volgens de gangbare theorie nog niet erfelijk waren. Maar er zou een andere lijn zijn waarlangs het bekende schaakwapen vererfd zou kunnen zijn, namelijk via Isabella's moeder, Adelaide, dochter van Herbert IV, graaf van Vermandois en Valois. Isabella's zus, Mathilde, huwde met Raoul van Beaugency, die eveneens met het Vermandois schaakwapen zegelde. Isabella zelf huwde op veertienjarige leeftijd Robert I van Beaumont, graaf van Meulan. Zij kregen 14 kinderen waaronder Waleran, graaf van Meulan en Worchester. Later knoopte zij een liefdesverhouding aan met Willem II van Warenne, graaf van Surrey (overl. 1138) en kreeg daaruit een dochter. Na een huwelijk met haar minnaar (intussen had al een scheiding van Waleran plaatsgehad) volgde nog een zoon, Willem III van Waremme, die in 1149 in Anatolië sneuvelde. Het schaakwapen vond navolging bij Isabella's nakomelingen in Groot-Bittannië (zie illustratie hierboven).

De auteur suggereert dat Isabella zelf een wapenvoerster was, maar daarvoor is geen enkel bewijs. Hooguit dat ze als schakel gefungeerd kan hebben in de overdracht van het bewuste schaakwapen. Daarbinnen is wel bijzonder dat al in deze vroege periode vrouwen een wapen konden overdragen op hun nageslacht.

Prijs Jahrbuch € 22,-. Voor leden van Der Herold gratis. Lidmaatschap € 35,-. Zie website Der Herold.

2 opmerkingen:

  1. J.E.M.H. van Bronswijk29 juli 2014 16:45

    Interessant, wat rond 1114 wel kon, kan 900 jaar later in Nederland niet meer: een van vrouw op vrouw overdraagbaar wapen registreren (zo meldde de heraldische dienst van het CBG mij).
    Laten we maar weer ouderwets worden als in 114 en zowel patrilinies als matrilinies erkennen als families.

    BeantwoordenVerwijderen
  2. Beste JEMH van Bronswijk,wat let u om een wapen bij het benelux merkenbureau te registreren en dit merk van moeder op dochter door te geven?

    BeantwoordenVerwijderen