maandag 27 december 2010

Boek: Wapenborden van het Zilvermuseum Sterckshof

Het Zilvermuseum Sterckshof in Antwerpen bezit een grote collectie rouwborden van oude adellijke families uit Antwerpen. Hoe het museum in het bezit van die collectie is gekomen is onbekend. De collectie bestaat uit exemplaren van begin 18e eeuw tot en met de 20e eeuw.  In totaal bijna 80 borden zijn afgebeeld, beschreven en geïdentificeerd in een boekwerk getiteld Wapenborden van het Zilvermuseum Sterckshof, door Stefan Crick.

Stefan Crick, A.-M. Claessens-Peré (eindredactie), Wapenborden van het Zilvermuseum Sterckshof, Antwerpen 2005, 95 pagina's full color (Sterckshof Studies, 28), ISBN 90-6625-076-3.

Het boek is nu te koop voor slechts € 5.- ex. verzendkosten. Zie website. (Scroll naar beneden)

Schweizer Archiv für Heraldik, jaargang 2010, nr 2

Schweizer Archiv für Heraldik is een halfjaarlijks tijdschrift dat wordt uitgegeven door het Schweizerische Heraldische Gesellschaft. Het tijdschrift wordt drietalig uitgegeven, waarbij de taal waarin artikelen zijn opgesteld afhankelijk is van de keuze van de auteur. Daardoor zijn de artikelen afwisselden in het Duits, Frans of Italiaans. Voor de gemiddelde Nederlander betekent dit dat tenminste een deel van de artikelen niet of alleen moeizaam te lezen is.
Toch hier een overzicht van de afwisselende inhoud van het tweede nummer van jaargang 2010.

  • Stemmario delle Famiglie di Mendrisio, door Carlo Maspoli
  • Zofingia HSG mit eigenem Wappen, door Rolf Kälin
  • Die Berther der Landschaft Dosentis im Spiegel der Heraldik, door Aluis Maissen
  • Quelques armoiries oubliées de chevaliers de Rhodes, door Jean-Bernard de Vaivre
  • Les armoiries de la nouvelle commune de Clos du Doubs (JU), door Gaëtan Cassina-Corbat

Een abonnement kost  CHF 90,-
Zie de (drietalige) website voor meer informatie.
Het tijdschrift kan ook worden ingezien in de leeszaal van het CBG te Den Haag.

Heraldicum Disputationes, jaargang 2010, nr 4

De inhoud van het vierde nummer van jaargang 2010 van Heraldicum Disputationes is als volgt:

  • In memoriam Daniel de Bruin, door Marc Van de Cruys
  • Adelbrieven (Belgische) verleend in 2009, door Paul de Win
  • De zonnewijzer van Bizencourt, door Dirk Coutereels
  • In serie Heraldische kunstenaars: Karel van den Sligtenhorst, door Marc Van de Cruys
  • Overzicht inhoud 2010
  • Index op persoonsnamen 2010
  • Disputationes


Uitgever: Marc van de Cruys, Krommelei 47, 2110 Wijnegem (België)
Prijs: € 15,- per jaar, € 4,50 voor losse nummers (€ 6,- voor Nederland)
Zie http://users.telenet.be/homunculus/heraldiek.html

Heraldisch Tijdschrift, jaargang 2010, nr. 4

In het vierde nummer van de jaargang 2010 van het Heraldisch Tijdschrift, de periodiek van de Afdeling Heraldiek van de Nederlandse Genealogische Vereniging,  als hoofdgerecht een uitgebreid artikel van Anton Zeven getiteld "Definities en classificatie van typen van persoonlijke merken met voornamelijk Nederlandse voorbeelden".  De revue passeert een grote verscheidenheid aan merktypen, zoals huismerken, tonnenmerken, veemerken, goud- en zilversmidmerken, zerkmerken etc.

Verder:
  • In de serie hedendaagse heraldische kunstenaars: Trudie Demoed, door Bernard Grothues
  • Overheidsheraldiek (4), door J.A. de Boo, gewijd aan bisdommen en basilieken
  • Cachet afkomstig uit de familie Hallungius, door N.J.M. Biezen
  • In memoriam Daniel de Bruin, door William Coolen
  • De rubriek "op de keper beschouwd", met vragen en reacties van lezers.

Heraldisch Tijdschrift verschijnt vier keer per jaar. Een abonnement kost € 15,- per jaar. Email: w.van.zon@hccnet.nl

maandag 13 december 2010

Rouwborden CBG op Merwede-tentoonstelling

Door Henk 't Jong


Het CBG heeft twee wapenborden uit zijn collectie uitgeleend voor een tentoonstelling in Dordrecht genaamd Riddersporen. Herinneringen aan Huis te Merwede. De tentoonstelling is vanaf 29 januari 2011 te zien in Het Hof, de sfeervolle expositieruimte in de refter van het voormalige Augustijnenklooster in de oude binnenstad van Dordrecht.

Het betreft een klein ruitvormig rouwbord met alleen het geschilderde wapenschild van een familie Van der Merwede, met een parelkroon erboven, en een veel groter, geheel uit hout gesneden exemplaar dat duidelijk tot dezelfde familie behoorde. Beide zijn te dateren in de achttiende eeuw. In tegenstelling tot het wapen van de middeleeuwse Van der Merwedes, dat op een rood veld een rechte zilveren dwarsbalk vergezeld van vijftien gouden penningen of bezanten laat zien, is de dwarsbalk op beide rouwborden golvend. Dat duidt aan dat we hier met een breuk te maken hebben.

De hoofdtak van de bekende middeleeuwse familie Van der Merwede telde vanaf 1243 zeven opeenvolgende Daniëls, maar stierf in 1403 uit. Maar er waren nog zijtakken en één daarvan was die van Dirk van de(r) Merwede, ridder, heer van Eethen en Meeuwen (ca. 1383-1452). Hij was een telg uit een zijlijn die al in de vroege veertiende eeuw heer van Sliedrecht was, in de Grote Waard op de zuidelijke oever van de Merwede. Hij kan gezien worden als de laatste echte mannelijke Merwede. Hij had namelijk slechts twee dochters als wettige nakomelingen.  Daarnaast ‘teelde’ hij echter ook nog een drietal natuurlijke zonen bij een juffrouw Van Uitwijck.  Eén van die bastaarden was de zoveelste Daniël van der Merwede, overleden ca 1512, die voor nageslacht zorgde dat nog tot in de negentiende eeuw actief was in Oost-Nederland. De mannelijke leden van die familie waren voornamelijk leidinggevende militairen, terwijl enkele andere telgen openbare functies vervulden in Zwolle en Kampen.

Halverwege de negentiende eeuw was er nog maar één tak over toen Joan Frederik van der Merwede in 1847 overleed.  Hij had elf kinderen, waaronder vier zonen. Zijn  vrouw vertrok, met alle kinderen, op 22 februari 1848 naar Amerika. In de census van New York voor het jaar 1880 werd Emanuel, één van de zonen, genoemd als hoofd van een gezin. De anderen, behalve een inwonende zus, komen niet in die census voor; wie weet zijn ze naar het Westen getrokken.  Het gezinshoofd noemde zich Emanuel Merwede en was bloemist. Zijn gezin zorgde voor een nageslacht dat tot nu toe als Van der Merwede in de US voorkomt. Emanuel kwam overigens ook nog een enkele keer in de archieven voor met de titel baron, maar daar had hij geen recht op. De familie heeft nooit deel uitgemaakt van de Nederlandse adel van na 1815. In de US kraaide daar natuurlijk geen haan naar. Latere generaties hebben zich, voor zover bekend, niet meer van die titel bediend.

Hoe de  rouwborden (er bestaat nog een derde die lijkt op het grote gebeeldhouwde exemplaar) bij het CBG terechtgekomen zijn is niet bekend. Dat ze van de Van der Merwedes uit Oost-Nederland afkomstig zijn is duidelijk, want van deze familie zijn ook enkele oude zegels bekend die hetzelfde wapen laten zien. Eén heeft er zelfs een randschrift met de naam Robbert van der Merwede, een achttiende-eeuwse magistraat.

Volgend jaar heeft iedereen dus de mogelijkheid de borden van dichtbij te bekijken in Dordrecht. Daarna kan de onlangs geconsolideerde ruïne van het vroeg veertiende-eeuwse Huis Te Merwede aan de gelijknamige rivier bezocht worden. Van het huis zal op de tentoonstelling ook een virtuele versie te zien zijn, inclusief een reconstructie van de zaal van de hand van ondergetekende.

maandag 6 december 2010

Heraldische manuscripten van Jan Theodoor van Boecop ontdekt.

De Hoge Raad van Adel ontving vorig jaar van de Stichting der heerlijkheden Oosterland, Sirjansland enOosterstein een aantal bijzondere oude wapenboeken en genealogische manuscripten. Enkele daarvan waren toe te schrijven aan de zeventiende-eeuwse katholieke edelman Jan Theodoor van Boecop.
Jan Theodoor van Boecop stamde uit een oorspronkelijk Gelders-Overijsselse familie waartoe enkele kunstenaars zijn te rekenen: zijn overgrootmoeder was de bekende schilderes Mechteld toe Boecop geb. van Lichtenberch en twee oudtantes komen als schilderes voor in Kampen.

Het werk van Jan Theodoor van Boecop betreft voornamelijk de heraldiek van Gelderse, Overijsselse en Utrechtse geslachten. In zijn manuscripten zijn ook afbeeldingen van rouwborden in kerken en glazen in woonhuizen te vinden. Tot nu toe was Van Boecop als heraldicus volledig onbekend. Meer bijzonderheden over zijn achtergronden en werk zijn te vinden in een artikel van E.J. Wolleswinkel, dat in december verschijnt in De Nederlandsche Leeuw, het tijdschrift van het Koninklijk Nederlandsch Genootschap voor Geslacht- en Wapenkunde. Losse nummer van De Nederlandsche Leeuw kosten € 15.- en zijn via de website van het KNGGW te bestellen.

donderdag 2 december 2010

Bijzonder handschrift in "Tussen Kunst & Kitsch"

In de aflevering van het AVRO tv-programma "Tussen Kunst & Kitsch" van woensdag 1 december (opgenomen in het Vlaamse Sint-Niklaas) toonde een deelnemer een 18e eeuws handschrift dat hij uit een vuilcontainer had gered. In het handschrift niet alleen genealogische aantekeningen over de Gentse familie Van der Vynckt, maar ook vele genealogische schema's en wapentekeningen. Veel bekende Gentse geslachten komen daarbij aan bod.

De passage over deze uit genealogisch en heraldisch oogpunt bijzonder leuke vondst is in onderstaand embedded venster van Uitzending Gemist te zien vanaf 14:05 minuten.

Get Microsoft Silverlight Of bekijk de flash versie.

Of ga naar het overzicht van het programma Tussen Kunst & Kitsch bij Uitzending gemist en kies het programma van 1 december 2010.

De huidige eigenaar gaf aan dat hij het handschrift mogelijk zal schenken aan een archief. Met een beetje geluk is het straks te bewonderen bij De Zwarte Doos.